Chẩn đoán và điều trị ho gà
(08:48 | 12/07/2014)
  - Ho gà là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra, một chứng ho tương tự nhưng nhẹ hơn do Bordetella parapertussis.

Mỗi năm có khoảng 30-50 triệu bệnh nhân ho gà và 300 ngàn người tử vong (theo thống kê của WHO). Mặc dù ho gà có thể mắc ở mọi lứa tuổi, nhưng hầu hết các trường hợp nặng đều ở lứa tuổi dưới 1 tuổi, chưa được tiêm phòng. Đa số tử vong ở trẻ dưới 1 tuổi. Hơn 90% căn bệnh xảy ra ở các nước chậm phát triển.

Trong số các trường hợp bi bệnh đó chủ yếu là trẻ em dưới 6 tháng tuổi chưa được tiêm phòng và trẻ em lứa tuổi từ 11 đến 18 tuổi, do kháng thể chống ho gà của lứa tuổi này đã bị giảm dần. Do đó, Hội nhi khoa Hoa Kỳ đã khuyến cáo tiêm nhắc lại vaccin chống ho gà cho trẻ em vào lứa tuổi từ 11-12.

Biểu hiện

Sau 7-10 ngày ủ bệnh, triệu chứng khởi phát đầu tiên của ho gà giống như cảm lạnh thông thường khác như sổ mũi, hắt hơi, ho hung hắng và sốt nhẹ. Nhưng sau 1 đến 2 tuần, ho khan nhiều hơn, ho tăng dần từng cơn dài, có khi cơn ho kéo dài đến hơn 1 phút khiến trẻ đỏ tím tái cả mặt. Giữa các cơn ho tình trạng của trẻ có thể hoàn toàn bình thường.

Vì ho nhiều không đủ thời gian hít hơi vào, trẻ thường cố hít mạnh sau cơn ho, không khí vào nhanh, qua đường hô hấp bị viêm có nhiều chất nhầy tạo âm thanh rít như tiếng của gà. Cơn ho dữ dội và lâu sẽ làm trẻ nôn, mệt, khó thở. Khi nôn nhiều quá trẻ dễ bị suy dinh dưỡng. Cơn ho có thể tự phát hay do cười, nói, ngáp… Sau 1-2 tháng, cơn ho bớt dần và người bệnh hồi phục.

Ở các trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ bị nhiễm B.pertussis, nhiều trường hợp các cơn ho không điển hình đặc trưng cho ho gà giống trẻ lớn. Trẻ nhỏ hay có những cơn khó thở, đỏ mặt hoặc những cơn ngừng thở ngắn trong cơn ho.

Ở người lớn hoặc trẻ vị thành niên bị ho gà thường là thể nhẹ hoặc các triệu chứng không điển hình như ho kéo dài…

Ho gà có thể làm cho người bệnh suy yếu và dễ bị biến chứng như suy dinh dưỡng, viêm phổi, viêm não, tăng áp phổi, nhiễm trùng cơ hội.

Lây nhiễm

Ho gà là một bệnh truyền nhiễm cao. Các vi khuẩn truyền từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp. Vi khuẩn ho gà có nhiều trong nước dãi, dịch hầu họng của người bệnh, tung ra ngoài khi ho theo không khí bay vào hệ hô hấp của người khác. Vì trong thời gian đầu, triệu chứng ho gà không khác gì những triệu chứng cảm thông thường, người mang bệnh ho gà tiếp tục sinh hoạt trong công chúng nên dễ lây bệnh cho nhiều người khác.

Giai đoạn lây nhiễm nhất là giai đoạn khởi bệnh đầu tiên cho đến 2 tuần sau khi ho. Kháng sinh có thể làm ngắn giai đoạn lây nhiễm xuống 5 ngày sau khi bắt đầu điều trị.

Giai đoạn ủ bệnh

Giai đoạn ủ bệnh là giai đoạn giữa thời điểm nhiễm vi khuẩn và khởi phát các triệu chứng của bệnh, đối với ho gà thường từ 7- 10 ngày, nhưng cũng có thể lên tới 21 ngày.

Thời gian kéo dài của bệnh

Ho gà thường gây ra triệu chứng ho kéo dài. Thường 1-2 tuần đầu trên có triệu chứng cảm lạnh,s au đó các cơn ho nặng dần, cơn ho gà có thể điển hình hoặc không điển hình, kéo dài 2-4 tuần, hoặc nhiều khi lâu hơn. Giai đoạn cuối cùng bao gồm vài tuần đến vài tháng tiếp theo, các cơn ho thưa dần, nhẹ dần và sau đó mới hết hẳn.

Chẩn đoán và điều trị

Bệnh nhân trưởng thành thường chỉ đến khám bệnh khi ho nhiều tuần không khỏi. Ở trẻ em, cha mẹ lo ngại vì trẻ ho lâu, khó thở hoặc sụt cân.

Phương pháp chẩn đoán dựa vào kết quả cấy vi khuẩn, xét nghiệm gen PCR B.pertussis từ dịch hầu họng. Vi khuẩn ho gà chỉ có trong cơ thể trong 3 tuần đầu tiên của bệnh, nếu lấy xét nghiệm sau thời gian này không có ích trong chẩn đoán. Trong trường hợp người trưởng thành bị ho lâu ngày không khỏi, xét nghiệm tìm kháng thể chống ho gà trong huyết thanh.

Vì lý do nêu trên, bệnh nhân ho gà thường bắt đầu dùng thuốc kháng sinh (erythromycin, azithromycin, co-trimoxazol) 3-4 tuần sau khi nhiễm bệnh. Việc sử dụng quá trễ, thuốc chỉ có thể làm giảm khả năng lây bệnh sang người khác nhưng có lẽ không làm thay đổi thời gian bị bệnh. Những người ở gần bệnh nhân ho gà (sống chung gia đình, làm việc chung văn phòng, cùng lớp học..) nếu kịp uống thuốc kháng sinh phòng ngừa trong một hai tuần đầu mới nhiễm bệnh có thể tránh được các triệu chứng nặng của ho gà.

Một số trường hợp trẻ nhũ nhi và nhỏ bị ho gà cần được điều trị trong bệnh viện do các nguy cơ biến chứng như viêm phổi, viêm tai giữa, mất nước, co giật… Khoảng 1/5 trẻ em dưới 1 tuổi có biến chứng viêm phổi. 75% trẻ dưới 6 tháng cần được theo dõi và điều trị tại bệnh viện vì các nguy cơ nguy hiểm đến tính mạng như các cơn ngừng thở dài trong các cơn ho gà. Những trường hợp nặng bệnh nhân sẽ được theo dõi sát, thở oxy khi cần thiết, thông thoáng đường thở, truyền bù dịch. Bệnh nhân nên được cách ly với các bệnh nhân khác bằng các biện pháp đặc biệt để phòng tránh lan truyền bệnh trong khoa.

Điều trị tại nhà

Nếu trẻ không nặng có thể điều trị tại nhà theo phác đồ dùng kháng sinh và các chế độ theo dõi, chăm sóc. Ví dụ như môi trường ở của trẻ phải sạch, ấm, tránh tiếp xúc với các yếu tố kích thích cơn ho như khói thuốc, khói than, bụi… Chế độ ăn ít một, nhiều lần trong ngày, thức ăn dễ tiêu… sẽ giúp trẻ bị bệnh chóng hồi phục và tránh bội nhiễm.

Phòng tránh

Ho gà có thể phòng tránh được bằng vacxin pertussis. Hiện nay vacxin chống bạch hầu - uốn ván - ho gà đã được tiêm chủng đại trà thường quy cho tất cả các trẻ em từ tháng thứ 2 đến 6 tuổi (5 liều). Vacxin chống ho gà không có hiệu lực lâu dài nên tiêm nhắc lại đợt tiếp theo được khuyến cáo vào lứa tuổi 11-12.

Theo các chuyên gia cho rằng 80% người không tiêm chủng ho gà sẽ bị lây nhiễm khi tiếp xúc trực tiếp trong gia đình với người mắc bệnh. Do đó, khi ai tiếp xúc trực tiếp với người bị bệnh ho gà nên dùng kháng sinh sớm để phòng bị lây nhiễm. Trẻ nhỏ khi chưa tiêm đủ 5 liều vacxin chống ho gà có thể nên tiêm ngay nếu trong gia đình có người mắc bệnh ho gà

Vacxin

Vacxin cho vi trùng B. pertussis được bào chế lần đầu tiên vào năm 1926 – do Dr. Louis W. Sauer. Vacxin vào lúc đó có toàn thể tế bào vi khuẩn. Ngày nay, vacxin không có màng tế bào, hiệu lực cao và ít có tác dụng phụ. Tuy nhiên, miễn nhiễm ho gà không được lâu dài như những vacxin khác. Do đó các cơ quan chủng ngừa đề nghị tiêm chủng trẻ em càng sớm càng tốt và tiêm nhiều đợt, độ tuổi từ 2 tháng đến 15 tuổi. Vacxin ho gà thường được dùng choc hung vào một liều với vacxin phòng uốn ván, bạch hầu, viêm gan virus B, haemophilus influenza, Polio gọi chung là Infanrix Hexa – 6 bệnh trong một mũi tiêm.

Trước khi có loại vacxin không màng, cơ quan tiêm chủng không khuyên chủng ngừa trêm 7 tuổi vì ngại phản ứng phụ như động kinh. Ngày nay, vacxin được bào chế không mang màng tế bào và có thể dùng cho người trưởng thành. Tuy nhiên những người đã từng có phản ứng phụ nặng không nên tiêm chủng.

 

TS.Lê Minh Hương

Khoa Truyền nhiễm,Bệnh viện Nhi Trung ương

(TTVN Số 15)

 

   
Tìm kiếm bài Viết
Xem bài Theo ngày Tháng
   
 
Các tin khác