Đánh giá kết quả siêu âm Doppler xuyên sọ trong chẩn đoán chết não tại bệnh viện Trung ương Huế
(08:15 | 01/04/2015)
  - Việc chẩn đoán và xác minh sớm tình trạng chết não được xem là một trong những nhiệm vụ khó khăn và quan trọng nhất mà người thầy thuốc phải đối mặt bởi tính chất pháp lý, kinh tế cũng như đạo đức đặc biệt. Nhóm nghiên cứu thực hiện nghiên cứu, đánh giá kết quả siêu âm và chẩn đoán tình trạng chết não thông qua siêu âm Doppler.

 TÓM TẮT

Mở đầu: Mặc dù thăm khám lâm sàng đóng vai trò chủ đạo và các triệu chứng đã được thống nhất, chẩn đoán chết não vẫn đòi hỏi có sự xác minh của các phương pháp hỗ trợ khác như siêu âm Doppler xuyên sọ (TCD) và điện não đồ (EEG). Nghiên cứu này nhằm: (1) Tìm hiểu đặc điểm huyết động ghi nhận được bằng TCD ở 16 trường hợp chết não. (2) Đánh giá sơ bộ vai trò của TCD trong hỗ trợ chẩn đoán chết não.

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: 16 bệnh nhân chẩn đoán chết não trên lâm sàng đã được siêu âm Doppler xuyên sọ cùng lúc ít nhất vào 3 thời điểm cách nhau 6 tiếng. Các cửa sổ được lựa chọn là cửa sổ xuyên thái dương và cửa sổ xuyên ổ mắt. Bệnh nhân được xác định chết não trên TCD nếu các động mạch nội sọ có 1 trong các dấu hiệu sau: (1) Sóng tâm thu đến sớm và cao nhọn với sóng tâm trương dao động hoặc không có sóng tâm trương. (2) Giảm vận tốc tối đa < 10cm/s hoặc mất tín hiệu dòng chảy ở những bệnh nhân trước đó đã được thăm khám và vẫn ghi nhận được.

Kết quả: 100% bệnh nhân có phổ Doppler phù hợp chết não. Trong đó, 14/16 bệnh nhân (87.5%) có phổ động mạch biến đổi, 2 bệnh nhân giảm hoặc mất tín hiệu dòng chảy.

Kết luận: Siêu âm Doppler xuyên sọ là phương tiện không xâm nhập, đáng tin cậy, có thể tiến hành nhiều lần và hỗ trợ đắc lực cho lâm sàng trong chẩn đoán chết não.

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Chết não là tình trạng mất chất năng không hồi phục của toàn não, bao gồm cả thân não. Việc chẩn đoán và xác minh sớm tình trạng chết não được xem là một trong những nhiệm vụ khó khăn và quan trọng nhất mà người thầy thuốc phải đối mặt bởi tính chất pháp lý, kinh tế cũng như đạo đức đặc biệt. Về mặt lâm sàng, sự mất chức năng của não bộ được biểu hiện qua sự mất đáp ứng vỏ với mọi kích thích, mất các phản xạ đồng tử, mắt, tiền đình, hầu họng và hô hấp [1,2].

Ảnh minh họa

Các phương pháp hỗ trợ cho chẩn đoán lâm sàng bao gồm đánh giá hoạt động điện não và đánh giá huyết động mạch máu não. Sự biến đổi huyết động trong chết não xảy ra khi áp lực nội sọ lớn hơn huyết áp động mạch, dẫn đến sự giảm hoặc ngừng tuần hoàn não [1,3].

Nhiều phương tiện chẩn đoán hình ảnh được sử dụng trong đánh giá chết não như cộng hưởng từ mạch máu, cắt lớp vi tính mạch máu, chụp mạch… nhưng với những ưu điểm như là một phương pháp không xâm nhập, có độ đặc hiệu cao tuy độ nhạy còn nhiều bàn cãi do tỉ lệ âm tính giả, phụ thuộc vào tình trạng bệnh nhân và kinh nghiệm của bác sĩ. Siêu âm Doppler xuyên sọ vẫn được sử dụng ở nhiều quốc gia và được xem là một trong những phương tiện hữu hiệu nhất trong xác minh sự ngừng tuần hoàn não.

Chính vì những lí do trên, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài này nhằm mục tiêu:

1. Tìm hiểu đặc điểm huyết động ghi nhận được bằng siêu âm Doppler xuyên sọ ở 16 trường hợp chết

não tại Bệnh viện Trung ương Huế.

2. Đánh giá sơ bộ vai trò của siêu âm Doppler xuyên sọ trong hỗ trợ chẩn đoán chết não.

II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1. Đối tượng nghiên cứu

16 bệnh nhân được chẩn đoán chết não trên lâm sàng tại Khoa Hồi sức cấp cứu và Khoa Gây mê hồi sức A Bệnh viện Trung ương Huế từ tháng 01/2013 đến tháng 02/2014.

Tiêu chuẩn loại trừ: các bệnh nhân ngừng tuần hoàn hô hấp trong quá trình nghiên cứu.

2. Phương pháp nghiên cứu

Các bệnh nhân được chẩn đoán chết não trên lâm sàng sẽ được tiến hành đo điện não đồ và siêu âm Doppler xuyên sọ cùng lúc từ 3 - 4 thời điểm cách nhau 6 tiếng, ghi nhận hình thái phổ của các động mạch nội sọ.  Các cửa sổ được lựa chọn là cửa sổ xuyên thái dương và cửa sổ xuyên hốc mắt. Bệnh nhân được xác định chết não nếu phổ Doppler động mạch nội sọ phù hợp với ít nhất 1 trong 2 tiêu chuẩn: (1) Sóng tâm thu đến sớm và cao nhọn với sóng tâm trương dao động hoặc không có sóng tâm trương. (2) Giảm vận tốc tối đa < 10cm/s hoặc mất tín hiệu dòng chảy ở những bệnh nhân trước đó đã được thăm khám và vẫn ghi nhận được [4]. Phổ tâm trương động mạch nội sọ có thể dao động và thay đổi theo thời gian, tùy thuộc vào tương quan giữa áp lực nội sọ và huyết áp động mạch.

III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Qua nghiên cứu 16 trường hợp được chẩn đoán chết não trên lâm sàng, chúng tôi ghi nhận được một số kết quả sau:

Bệnh nguyên

Hình thái phổ Doppler xuyên sọ:

Hình thái phổ

Dao động

Giảm hoặc mất

Tổng

N

14

2

16

%

87,5

12,5

100

IV. BÀN LUẬN

    Cùng với sự ra đời và phát triển của hệ thống tuần hoàn hô hấp nhân tạo, việc chẩn đoán chết não không chỉ còn là vấn đề thuộc về y học mà còn mang tính chất pháp lý và xã hội sâu sắc. Các tiêu chuẩn lâm sàng đã được thiết lập và quy chuẩn đóng vai trò chủ đạo trong chẩn đoán chết não. Bên cạnh đó, các phương tiện hỗ trợ chẩn đoán như điện não đồ, chụp mạch, cắt lớp xạ hình cũng được sử dụng để xác định sự ngừng tuần hoàn não cũng như xác minh tình trạng chết não.

Sự gia tăng nhu cầu ghép tạng nói chung và ghép tim phổi nói riêng đòi hỏi việc chẩn đoán nhanh và chính xác các trường hợp chết não, trước khi có dấu hiệu suy đa phủ tạng. Mặc dù đã có nhiều phương tiện đã được ứng dụng trong hỗ trợ chẩn đoán chết não, nhưng mỗi phương tiện đều có những nhược điểm riêng. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh thường khá mắc tiền, có thể xâm nhập, nguy hại đến bệnh nhân. Điện não đồ tuy cơ động và không xâm nhập nhưng lại mất thời gian, đòi hỏi những tiêu chuẩn kỉ thuật nghiêm ngặt và chịu ảnh hưởng của một vài loại thuốc ảnh hưởng thần kinh.

Một phương tiện lí tưởng phải đáp ứng được các tiêu chí như: đánh giá tốt sự thay đổi huyết động, dễ dàng hỗ trợ nhà lâm sàng khi cần, có thể tiến hành tại giường, không xâm nhập, an toàn và đặc hiệu. Siêu âm Doppler xuyên sọ hội tụ đủ các yếu tố này.

Trong nghiên cứu của chúng tôi, tất cả những bệnh nhân được chẩn đoán chết não trên lâm sàng đều được xác định trên TCD ngay từ lần đầu và ít thay đổi vào những lần sau. Điều này cho thấy ưu điểm cũng như tính chính xác của TCD trong việc hỗ trợ và khẳng định chẩn đoán lâm sàng. 14/16 trường hợp, chiếm tỉ lệ 87,5% có phổ Doppler các động mạch nội sọ biến đổi với sóng tâm thu cao nhọn và sóng tâm trương dao động hoặc biến mất. 2 trường hợp còn lại, một có vận tốc tối đa các động mạch nội sọ <10cm/s và một không ghi nhận được dòng chảy ở các mạch máu nội sọ qua cửa sổ thái dương (chủ yếu là động mạch não giữa) đã được xác định là do huyết khối gây tắc mạch ngoại vi từ động mạch cảnh chung và động mạch cảnh trong.

Sự chênh lệch đáng kể về giới (nam:nữ =7:1) và tuổi (đa phần nằm trong độ tuổi 15 - 50) không mang nhiều ý nghĩa khi đa phần các bệnh nhân vào viện trong bối cảnh chấn thương sọ não (chiếm tỉ lệ 75%).

V. KẾT LUẬN

Qua nghiên cứu 16 trường hợp chết não tại Bệnh viện Trung ương Huế từ tháng 01/2013 đến tháng 02/2014, chúng tôi nhận thấy:

- Đa phần các bệnh nhân chết não vào viện trong bối cảnh chấn thương sọ não (75%), ngoài ra còn các nguyên nhân khác như tai biến mạch máu não (18,75%) và u não (1 trường hợp).

- 100% các bệnh nhân chẩn đoán chết não trên lâm sàng đều được xác định bằng siêu âm Doppler xuyên sọ, phù hợp với kết quả của điện não đồ cùng thời điểm.

- 14/16 trường hợp có phổ Doppler phù hợp chết não với sóng tâm thu đến sớm, cao nhọn và sóng tâm trương dao động, biến mất hoặc đảo ngược.

- 2/16 trường hợp giảm hoặc mất tín hiệu dòng chảy mạch máu nội sọ.

- Siêu âm Doppler xuyên sọ đã thể hiện được những ưu điểm nổi trội và là phương tiện hỗ trợ đắc lực cho các nhà lâm sàng trong việc xác minh chẩn đoán chết não.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Eelco F. M. Wijdicks. The diagnosis of brain death. The New England of Journal Medicine 2001; 344; 16; p:1215-1221

2. Eelco F. M. Wijdicks. Practice parameters: Determining brain death in adults. Neurology 1995; 45; p:1012- 1014

3. Frampas E. et al. CT Angiography for brain death diagnosis. AJNR Am J Neuroradiol 2009; 30; p:1566–70.

4. Nguyễn Phước Bảo Quân (2013). Siêu âm Doppler xuyên sọ các động mạch não . “Siêu âm Doppler mạch máu”. Tập 1, trang 292. Nhà xuất bản Đại Học Huế.

Nguyễn Phước Bảo Quân; Nguyễn Hoàng Minh

Bệnh viện Trung Ương Huế

Người thẩm định: PGS. TS. Nguyễn Duy Huề

Bài viết trích trong cuốn Điện quang Việt Nam số 15

 Chết não, siêu âm Doppler xuyên sọ, nghiên cứu, 

Gửi Bình Luận Của Bạn Kiểu Gõ: Tắt Telex VNI
Họ tên
Email
Địa chỉ
file gửi:
Mã an toàn  
 
   
Tìm kiếm bài Viết
Xem bài Theo ngày Tháng
   
 
Các tin khác