Hiện tượng Raynaud - Cứ lạnh là... đau*
(08:10 | 22/12/2014)
 - Thời tiết giá lạnh thường ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe con người, có thể là nguyên nhân khởi phát của nhiều loại bệnh mạn tính như hen phế quản...

 Thi tiết giá lnh thường nh hưởng không tt đến sc khe con người, có th là nguyên nhân khi phát ca nhiu loi bnh mn tính như hen phế qun, viêm phi, đt cp bnh phi tc nghn mn tính, suy tim... Nhưng có nhng người luôn b mt triu chng bnh biu hin ngay mi khi nhit đ môi trường xung thp, đó là hin tượng Raynaud.

Thế nào là hin tượng Raynaud?

Năm 1862, Maurice Raynaud nhn thy có mt s bnh nhân có hin tượng thiếu máu các đu chi (ngón chân, ngón tay) khi tiếp xúc vi nhit đ thp hoc sau khi b các stress v xúc cm và ông cho đây là hin tượng co các tiu đng mch và các shunt đng - tĩnh mch đu chi do các phn x thn kinh. Hin tượng này sau này được ghi nhn và mang tên “hin tượng Raynaud - Raynaud’s phenomenol”.

Hin tượng Raynaud: các đu ngón tái lnh tng mng, tím, lan nhanh c hai bàn tay.

Sau khi tiếp xúc vi nhit đ thp, pha cp “thiếu máu” đu chi xy ra do co mch. Các đu ngón tái lnh tng mng, tím, lan nhanh c hai bàn tay hoc bàn chân. Sau đó, nếu được sưởi m, quá trình tái tưới máu tr li bình thường và đu chi hng m lên rt nhanh. Khong 80% hin tượng Raynaud là do cơ th phn ng quá mc vi nhit đ thp. Tuy nhiên, cn phi cnh giác vi các bnh lý như xơ va mch, bnh lý mch máu bnh nhân tiu đường cũng gây nên các triu chng như trên và có th tiến trin viêm loét, hoi t đu chi nếu không được x trí kp thi.

Tn xut nhng người b hin tượng Raynaud thì chưa được xác đnh c th nhưng theo ước tính, có khong 12% dân b tím, đau đu chi khi tiếp xúc vi nhit đ thp và nếu xác đnh đ tiêu chun chn đoán thì t l này vào khong 3 - 5%.

Tiêu chun xác đnh hin tượng Raynaud

Trước hết, cn phi phân bit hin tượng Raynaud tiên phát (chng thiếu máu do co mch đu chi khi tiếp xúc vi nhit đ thp, sau khi b stress tâm lý) và th phát (chng thiếu máu đu chi do bnh lý mch máu). hin tượng Raynaud tiên phát, các triu chng xy ra đi xng hai bên chi, không có hoi t hoc loét, đu móng tay bình thường và không có các bnh (gây nên hin tượng Raynaud) kèm theo, tc đ máu lng bình thường, kháng th kháng nhân âm tính (phân bit vi hin tượng Raynaud th phát hay gp trong hi chng CREST có kháng th kháng nhân dương tính).

Hin tượng Raynaud tiên phát thường bt đu t năm 14 tui và ch có 27% s người, bnh xut hin sau tui 40. Nhìn chung, biu hin ca hin tượng Raynaud th phát thường nh và ch có 38% có các triu chng nng đến rt nng. Mt phn tư s bnh nhân tin s gia đình có hin tượng Raynaud nhng người chung huyết thng cùng thế h.

K c đi vi nhng người đã được chn đoán b hin tượng Raynaud tiên phát, vn cn được theo dõi ít nht trong vòng 2 năm mt ln kim tra li đ loi tr hin tượng Raynaud th phát. Hin tượng Raynaud th phát thường xut hin triu chng vi các tính cht như: xut hin la tui trên 30, cm giác căng, đau đu chi, tím nhiu, không đi xng (ch thiếu máu khu vc mch máu b co tht), có hoi t, loét khu vc thiếu máu, khó hi phc và đc bit là có triu chng ca bnh mô liên kết kèm theo như tc đ máu lng tăng, kháng th kháng nhân dương tính.

Nhìn chung, hin tượng Raynaud ch liên quan đến tình trng co mch máu, hay xut hin vi các nguyên nhân tiên phát (do lnh, xúc cm) và th phát (gp trong các bnh như cơn đau tim prinzimental, xơ cng bì, bnh migraines). Các nguyên nhân khác gây thiếu máu đu chi như bnh lý mch máu do xơ va, tiu đường... thường không đ tiêu chun đ chn đoán là hin tượng Raynaud.

Điu tr thế nào?

Trước khi dùng thuc, người có tin s b hin tượng Raynaud nên tránh các tác nhân có th gây co mch đu chi như thi tiết lnh (mc m, găng tay, tt dày) và tránh các xúc cm tâm lý quá mc. Không nên hút thuc lá vì đây là mt yếu t nguy cơ cao gây xơ va mch máu. Người b hin tượng Raynaud cũng cn thn khi s dng các thuc có nh hưởng đến h thn kinh thc vt như clonidine, ergotamine, các thuc kích thích th th serotonin...

Vic s dng thuc đ điu tr hin tượng Raynaud cũng cho kết qu tt. Hàng đu là các thuc chn kênh canxi như radipine, amlordipine... Các thuc này làm gim co tht mch đu chi và giúp phòng nga tái phát hin tượng Raynaud ti trên 50% cũng như làm gim tt các triu chng khi hin tượng Raynaud xy ra. Bên cnh đó, mt s thuc khác như thuc c chế th th angiotensin type I, nitroglycerin, prostaglandins... cũng có tác dng khi áp dng điu tr hin tượng Raynaud tuy kết qu không cao.

Hin nay, có mt s phương pháp mi như ct hch giao cm c, tiêm tĩnh mch prostaglandin cũng đang được nghiên cu đ điu tr hin tượng Raynaud.

Theo TS. BS. Vũ Đc Đnh (SKĐS)

*Tit do TTVN đặt lại

   
Tìm kiếm bài Viết
Xem bài Theo ngày Tháng
   
 
Các tin khác