Hướng dẫn sử dụng và cách bảo quản và tiêm insulin cho người bệnh đái tháo đường
(13:48 | 20/07/2015)
  - Insulin là hormone được sản xuất bởi tuyến tụy. Khi insulin bị thiếu hoặc bị khiếm khuyết, đường (glucose) không thể đi vào bên trong tế bào và làm cho đường tăng cao trong máu.

Người bệnh nên biết một số vấn đề về tuyến tụy

Tuyến tụy của người bình thường tiết khoảng 40-50 đơn vị insulin/ngày. Nồng độ insulin nền trong máu lúc đói ở người trung bình là 10UI/ml (0.4 ng/ml hoặc 70,175 pmol/l).Ở người bình thường insulin huyết tương ít khi tăng tới 100 UI/mlsau bữa ăn thông thường. Nồng độ insulin ở máu ngoại vi bắt đầu tăng 8-10 phút sau khi ăn và đạt tới đỉnh cao sau 30-45 phút sau đó giảm nhanh cùng với giảm nồng độ glucose trong huyết tương sau khi ăn và nồng độ glucose sẽ trở về giá trị ban đầu sau 90-120 phút.

Insulin là gì?

Insulin là hormone được sản xuất bởi tuyến tụy. Khi insulin bị thiếu hoặc bị khiếm khuyết, đường (glucose) không thể đi vào bên trong tế bào và làm cho đường tăng cao trong máu.

Khi bệnh ĐTĐ tiến triển đường máu tăng cao việc sử dụng insulin là không thể tránh khỏi. Sau khi tiêm, insulin đi vào dòng máu và đến các tế bào khắp cơ thể ở đó tác dụng của insulin gắn vào bề mặt tế bào và cho phép đường đi vào tế bào.

       Liệu pháp bắt đầu với insulin từ các loại insulin động vật (bò và lợn) từ những năm trước đây. Khoảng 2 thập niên lại đây insulin động vật không còn được sản xuất và sử dụng nữa, thay vào đó là các loại insulin người.

       Insulin người:

    Ít kháng nguyên

    Tác dụng hiệu quả 

     Ít tác dụng phụ

      Ngày nay, insulin người được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới

Ý nghĩa của việc tiêm insulin đúng

Các nghiên cứu cho thấy

1 - Phì đại mỡ nơi tiêm dẫn tới kiểm soát chuyển hóa kém và Glucose máu dao động.

2 - Tiêm insulin vao mô cơ làm tăng hấp thu insulin dẫn tới tăng nguy cơ hạ đường huyết và glucose máu dao động.

3 - Các loại insulin khác nhau cũng như vị trí tiêm insulin khác nhau thì có tốc độ hấp thu khác nhau.

Các yếu tố ảnh hưởng tới hấp thu insulin

Tuổi: Trẻ em lớp mỡ dưới da ít hấp thu nhanh.

Phì đại mỡ nhiều tổ chức mỡ hấp thu chậm.

Liều insulin nhỏ hấp thu nhanh hơn

Vị trí tiêm: bụng  > cánh tay > mông> đùi 

Tập luyện: Tiêm vào đùi tập luyện chân làm tăng tưới máu tới vị trí tiêm hấp thu nhanh hơn.

Nồng độ insulin

Nhiệt độ da, môi trường  nơi tiêm tăng hấp thu nhanh.

Hấp thu nhanh thời gian tác dụng ngắn

Chuẩn bị dụng cụ để tiêm insulin

        Bơm tiêm

        L Insulin, bút tiêm

        Bông cồn sát khuẩn

        Ống đựng kim tiêm bơm tiêm

Ø  Lọ insulin có nồng độ khác nhau  (400UI, 1000 UI, 500UI)

Ø   Chọn xylanh phù hợp với từng loại insulin

Ví dụ: Với lọ insulin  1000UI

Có nhiều loại bơm tiêm khác nhau : 15,30,40,50,100

Bút tiêm insulin

Chọn kim phù hợp với hãng sản xuất bút

Lựa chọn dụng cụ tiêm insulin phù hợp  cho từng BN

Chuẩn bị insulin

       Kiểm tra hạn sử dụng, đúng tên và đúng loại, nồng độ insulin được kê đơn không? 

       Kiểm tra xem lọ insulin có bị nứt vỡ hoặc màu sắc và tính chất insulin có bị thay đổi không?

       Khi sử dụng lọ insulin lần đầu cần viết ngày sử dụng vào lọ.  Bỏ toàn bộ lượng insulin còn trong lọ sau 30 ngày kẻ từ ngày mở nắp. 

       Insulin cần để ở nhiệt độ phòng trước khi tiêm.

Chuẩn bị tiêm insulin:Rửa  tay sạch trước khi tiêm

Cách lấy liều insulin 1 loại

Bước 1: Lặn nhẹ nhàng lọ / ống  insulin giữa 2 bàn tay cho tới khi insulin được trộn đều. 15 – 20 lần.

Chú ý : Không lắc mạnh lọ insulin tránh làm mất tác dụng thuốc.

Bước 2 :Sát trùng nắp lọ insulin và để khô

Bước 3:Tháo bỏ nắp kim

Chú ý: Không được chạm vào kim

Bước 4 :Lấy lượng không khí đúng bằng liều insulin được chỉ định.

Bước 5 :Bơm lượng khí đã lấy trong bơm tiêm vào trong lọ insulin. Giữ nguyên kim trong lọ.

Chú ý: Bơm không khí vào để cân bằng áp lực trong lọ insulin sau khi lấy thuốc ra.

Bước 6:Quay ngược lọ và bơm tiêm

-   Để vị trí đầu kim chìm trong dung dịch thuốc.

-   Sau đó hút ra lượng insulin .

Bước 7:Đuổi  khí vào trong lọ

Đảm bảo lấy đúng liều insulin cần sử dụng

Rút kim khỏi lọ để tiêm

Chọn vị trí tiêm insulin

Chọn vị trí tiêm phù hợp với loại insulin: Insulin thường và nhanh được tiêm dưới da bụng trên và cạnh rốn 12 cm, dưới rốn 4 cm. Vị trí ở trên rốn insulin sẽ được hấp thu nhanh hơn. Các loại insulin bán chậm hoặc chậm được tiêm vào mặt ngoài đùi. Với insulin mix( Insulin trộn) tiêm vào bụng buổi sáng và chiều tiêm vào đùi.

       Vùng bụng (dưới da quanh rốn): hấp thu nhanh nhất,

       Vùng bắp tay (mặt ngoài cẳng tay): hấp thu trung bình,

       Vùng mông và đùi: hấp thu chậm nhất,

       Để tránh đường huyết không ổn định, nên tiêm vào một vùng nhất định và tốt nhất là vùng bụng nhưng nên xen kẽ bên phải, bên trái tránh gây ra phản ứng tại vùng tiêm.

Luân chuyển vị trí tiêm insulin

Chọn vị trí  tiêm insulin:Tránh tiêm vào vùng da có sẹo, đang có hiện tượng viêm loét, xơ chai .

Sát trùng vị trí tiêm để khô trước tiêm.

Độ dài của kim và kỹ thuật tiêm cho bệnh nhân: Tùy từng trường hợp bệnh nhân gầy hay béo để tiêm cho phù hợp.

Ví dụ: bệnh nhân gầy kim tiêm chỉ cần sâu 6mm, bệnh nhân béo kim có thể sâu 8-10mm.

Kỹ thuật tiêm - Cách véo da

1.Véo da và tiêm thẳng hoặc chếch 45 0tùy theo độ đày của da.

  Bơm thuốc từ từ đảm bảo bơm hết thuốc trong xylanh (chú ý cần để khoảng 5 -10 s thuốc mới được bơm vào hết). Rút kim và thả véo da.

Cách tiêm insulin

Bảo quản insulin

       Tùy theo hướng dẫn của từng loại insulin.

       Bảo quản ở nơi khô mát (2 - 80 C ).

       Sau khi bỏ nắp ở nhiệt độ phòng insulin còn sử dụng được phòng 1 tháng, và trong điều kiên bảo quản (2-80 C )  là 3 tháng.

       Không được để đông lạnh trong ngăn đá, tránh nơi  nóng.

          Insulin có thể bị hỏng dưới ánh sáng mặt trời, tia xạ  và lắc mạnh

Biến chứng của tiêm insulin và cách phòng

          Hạ đường huyết (xem thêm bài hạ đường máu)

CBN chú ý tránh  tiêm ở vùng da chuẩn bị vận động mạnh  hoặc  trà xát, xoa bóp nơi vừa tiêm.

C Tránh tiêm vào mô cơ.

          Loạn dưỡng mỡ nơi tiêm

-          Thể phì đại

-          Thể teo

Nguyên nhân thường do tiêm không đúng kỹ thuật hoặc do insulin. Khi đó không nên tiêm vào các vùng này vì Insulin sẽ không được hấp thu tốt. Để hạn chế hiện tượng này, cần tuân thủ hướng dẫn quay vòng vị trí tiêm hoặc thay insulin .

Nếu BN  thấy đau buốt tại vùng tiêm :

   F  Lấy lọ Insulin ra khỏi tủ lạnh trước 15-20 phút, xoa nhẹ bằng 2 lòng bàn tay trong vài phút trước khi tiêm để lọ thuốc có nhiệt độ ngang bằng nhiệt độ phòng.

F  Thả lỏng các cơ tại vùng tiêm, không tiêm vào cơ.

F  Để khô sau khi sát trùng.

F  Đâm kim nhanh qua da, không đổi hướng kim sau khi đã chọc qua da.

       Nhiễm khuẩn nơi tiêm

       Xuất huyết dưới da

       Dị ứng

       Phù

Trần Thị Thanh Hóa

Bệnh viện Nội Tiết Trung ương

Bài viết được trích trong Tạp chí Nội khoa số 14

 

 

 


   
Tìm kiếm bài Viết
Xem bài Theo ngày Tháng
   
 
Các tin khác
Viêm tụy cấp tính (21/05/2014)