Cách thức hoạt động của vacxin covid bảo vệ bạn như thế nào?

02/08/2021

Có nhiều loại vắc xin đang được phát triển để chủng ngừa COVID-19. Mục đích chung là gây ra phản ứng miễn dịch đặc hiệu với coronavirus COVID-19 mà không làm chúng ta bị bệnh. Cùng tìm hiểu cách thức mà hệ thống miễn dịch và vắc xin chủng ngừa trong vacxin covid bảo vệ cơ thể trước coronavirus.

1. Hệ thống miễn dịch bảo vệ cơ thể như thế nào?

Hãy bắt đầu với những điều cơ bản về cách cơ thể bạn phản ứng và chống lại virus. Phản ứng miễn dịch của cơ thể được chia thành hai hệ thống, hoạt động cùng nhau theo những cách khác nhau để bảo vệ chúng ta: hệ thống miễn dịch bẩm sinh và thích ứng (hoặc mắc phải).

Cơ chế hoạt động và bảo vệ cơ thể của vacxin covid

Cơ chế hoạt động và bảo vệ cơ thể của vacxin covid

1.1. Hệ thống miễn dịch bẩm sinh

Hệ thống miễn dịch bẩm sinh của bạn là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại vi rút. Mất vài phút đến hàng giờ để phát huy tác dụng. Hệ thống này cung cấp khả năng phòng thủ chung chống lại những kẻ xâm lược. Nó bao gồm các rào cản vật lý như da và các lớp bảo vệ trong cổ họng hoặc ruột của chúng ta, các chất hóa học trong máu và các tế bào miễn dịch khác nhau để chống lại nhiễm trùng. Mục đích chính của phản ứng này là ngăn chặn sự lây lan của vi rút khắp cơ thể.

1.2. Hệ thống miễn dịch thích ứng

Trong khi hệ thống miễn dịch bẩm sinh đang hoạt động, hệ thống miễn dịch thích ứng của bạn bắt đầu phát triển các kháng thể và các tế bào bạch cầu để vừa tấn công vừa ghi nhớ vi rút, giúp bạn dễ dàng chống lại nó vào những lần sau. So với phản ứng miễn dịch bẩm sinh, phản ứng này đặc hiệu hơn đối với vi rút. 

Phản ứng miễn dịch thích ứng của bạn cũng chậm hơn, thường mất vài ngày đến vài tuần. Đây là lý do tại sao mặc dù bạn có thể bị nhiễm SARS-CoV-2, có thể mất vài ngày đến vài tuần để máu của bạn hiển thị các kháng thể đối với vi rút và bạn bắt đầu khỏe mạnh hơn.

Là một phần của phản ứng này, cơ thể bạn tạo ra các tế bào B, là các tế bào bạch cầu được tạo ra từ tủy xương. Các tế bào này tạo ra các kháng thể giúp kích hoạt hệ thống miễn dịch của bạn chống lại kẻ xâm lược. 

Một số tế bào B hoạt động để chống lại sự lây nhiễm hiện tại, trong khi những tế bào khác được lưu trữ trong cơ thể như một bộ nhớ về virus để chống lại sự lây nhiễm trong tương lai, đôi khi kéo dài hàng thập kỷ. Đây thường là cách hoạt động của nhiều loại vắc xin. Chúng sử dụng hệ thống miễn dịch thích ứng của bạn để tạo ra các tế bào ghi nhớ lâu dài. Ví dụ, các tế bào trí nhớ B mà bạn phát triển từ việc chủng ngừa bệnh đậu mùa có thể tồn tại hơn 50 năm . Tuy nhiên, một số loại vắc xin có thể yêu cầu nhiều liều để có được đáp ứng miễn dịch đầy đủ, và một số loại cần thuốc tăng cường khi lớp bảo vệ ban đầu bắt đầu mất đi. 

Tế bào T cũng là tế bào bạch cầu khác thuộc hệ thống miễn dịch thích ứng của bạn. Một số tế bào T kích thích tế bào B tạo ra kháng thể, trong khi những tế bào khác tiêu diệt các tế bào đã bị nhiễm virus. Trên hết, những tế bào này sử dụng các phân tử được gọi là cytokine để hoạt động. Cytokine cũng được sản xuất bởi một số tế bào miễn dịch trong phản ứng miễn dịch bẩm sinh của chúng ta.

2. Hệ thống miễn dịch phản ứng với COVID-19 như thế nào?

Các nhà nghiên cứu đã cố gắng tìm hiểu lý do tại sao một số người bị bệnh do COVID-19 trong khi những người khác thì không. Nhìn vào cách hệ thống miễn dịch phản ứng với vi rút có thể cho chúng ta một số ý tưởng và nó có thể giúp chúng ta cố gắng dự đoán tiến trình của bệnh ở những người đã bị nhiễm bệnh. 

Các loại vacxin covid

Các loại vacxin covid

Trong những trường hợp bình thường, phản ứng miễn dịch bẩm sinh khởi đầu để tấn công và loại bỏ vi rút, sau đó là phản ứng miễn dịch thích ứng để loại bỏ bất kỳ vi rút nào còn sót lại và tạo ra ký ức cho những lần nhiễm trùng trong tương lai. Đối với những người bị COVID-19 không có triệu chứng hoặc nhẹ, mọi thứ có xu hướng phối hợp với nhau như bình thường, hoặc ít nhất là nó không tiến triển thành bệnh nặng cần phải nhập viện. 

Nhưng trong những trường hợp nghiêm trọng, đặc biệt là với những người lớn tuổi, nghiên cứu đã gợi ý rằng đôi khi các nhánh khác nhau của phản ứng miễn dịch có thể không đồng bộ. Điều này có thể tạo ra một cơn bão hoàn hảo, dẫn đến một số biến chứng mà chúng tôi đã thấy trong các trường hợp COVID-19 nặng trở nên nguy kịch.

Ở những người mắc bệnh nặng, một số bộ phận của phản ứng miễn dịch tăng lên quá mức trong khi những bộ phận liên quan đến việc loại bỏ vi rút cũng không hoạt động. Nói cách khác, hệ thống miễn dịch tiếp tục gửi quân tiếp viện nhưng không kiểm soát được dịch bệnh. Điều này có thể tiến triển thành những gì thường được mô tả là một ” cơn bão cytokine .

Trong một cơn bão cytokine, hệ thống miễn dịch của bạn trở nên hoạt động mạnh. Cytokine liên quan đến chứng viêm (thường được sử dụng để giúp loại bỏ nhiễm trùng) có thể tăng lên đáng kể. Điều này có thể khiến tình trạng viêm bùng phát và lan rộng khắp cơ thể, có khả năng phá vỡ từng chức năng quan trọng của cơ thể. 

Kết quả cuối cùng của tình trạng viêm quá mức này có thể bao gồm tổn thương nghiêm trọng đối với các cơ quan như phổi, thận và tim, nguy cơ hình thành cục máu đông ở những nơi như phổi (thuyên tắc phổi) hoặc não (đột quỵ) và sốc nhiễm trùng nếu huyết áp của bạn giảm xuống mức thấp nguy hiểm. Phổi của bạn có thể chứa đầy chất lỏng và nhiều cơ quan có thể bị hỏng.

Người ta tin rằng những người bị bệnh nặng trải qua cơn bão cytokine nói chung sẽ có tiên lượng xấu hơn và nguy cơ tử vong do COVID-19 cao hơn. 

3. Vacxin covid bảo vệ cơ thể như thế nào?

Vắc xin giúp hệ thống miễn dịch của chúng ta chống lại các bệnh nhiễm trùng trong tương lai. Vacxin covid huấn luyện cơ thể chúng ta phát triển khả năng phòng thủ đối với bệnh Covid mà không bị ốm.

3.1. Vacxin covid MRNA

Hai trong số các loại vắc xin được FDA cho phép là vắc xin RNA thông tin (mRNA). Vắc xin mRNA dạy các tế bào của bạn sản xuất một đoạn protein tăng đột biến của coronavirus vô hại, sau đó kích hoạt phản ứng miễn dịch để tạo ra kháng thể. Bằng cách này, bạn xây dựng khả năng miễn dịch với COVID-19 mà không bị bệnh.

Cả hai loại vắc xin mRNA đều là vắc xin hai liều. Thường mất khoảng hai tuần sau liều thứ hai để được bảo vệ hoàn toàn. 

mRNA là một phần vật liệu di truyền mà tế bào sử dụng làm “hướng dẫn” để tạo ra một số protein trong cơ thể. Nó giống như một đoạn mã máy tính.

Khi nó không ở bên trong tế bào, mRNA cần được bảo vệ để giữ cho nó không bị phân hủy. Đây là lý do tại sao vắc-xin yêu cầu bảo quản ở nhiệt độ lạnh. Để giữ mRNA không bị phân hủy khi xâm nhập vào cơ thể, vacxin covid sử dụng các bong bóng chất béo để đưa mRNA đến các tế bào nhất định.

mRNA hướng dẫn các tế bào này tạo ra “các protein đột biến”. Các protein này mô phỏng một phần cấu trúc tế bào SARS-CoV-2 (coronavirus mới) và đánh lừa cơ thể tin rằng nó đã bị nhiễm vi rút.

Trong trường hợp tiêm vắc-xin mRNA, cơ thể bạn không bao giờ tiếp xúc với vi trùng nhưng vẫn có thể tạo ra phản ứng miễn dịch hiệu quả.

Xem thêm

3 loại vắc xin Covid-19 được phê duyệt lưu hành tại châu Âu và châu Mỹ

3.2. Vacxin covid protein

Vắc xin dựa trên protein sử dụng một thành phần không lây nhiễm của coronavirus, thường là protein đột biến. Protein này được tìm thấy trên bề mặt của virus và được sản xuất trong phòng thí nghiệm. Khi vắc-xin đi vào cơ thể, các tế bào miễn dịch nhận ra protein đột biến là chất lạ. Các tế bào miễn dịch sau đó nhận ra protein đột biến là ngoại lai và bắt đầu xây dựng phản ứng miễn dịch chống lại nó.

3.3. Vacxin covid vecto

Một trong những loại vắc xin COVID-19 được FDA cho phép là vắc xin véc tơ siêu vi. Vắc xin vectơ chứa một phiên bản vi-rút đã suy yếu — một loại vi-rút khác với vi-rút gây ra COVID-19 — dạy các tế bào của bạn tạo ra một đoạn protein tăng đột biến coronavirus vô hại. Hệ thống miễn dịch của bạn nhận thấy rằng protein không nên có ở đó, điều này kích hoạt cơ thể bạn tạo ra các kháng thể ghi nhớ cách chống lại vi rút đó nếu bạn bị nhiễm COVID-19 trong tương lai.

Vắc xin véc tơ là vắc xin một liều. Thường mất khoảng hai tuần sau khi bạn chủng ngừa để được bảo vệ hoàn toàn. 

Đôi khi việc tiêm phòng có thể gây ra sốt nhẹ hoặc các triệu chứng giống như cảm lạnh, nhưng những điều này không có hại.

BS. Uông Mai

(Visited 6.708 times, 7 visits today)
  • Tags:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *