Cách trị tiêu chảy bằng bài thuốc Bình vị tán

29/07/2021

Trong y học cổ truyền, tiêu chảy dù là cấp tính hay mạn tính thì đều thuộc phạm vi chứng Tiết tả. Tiết là tình trạng phân lỏng, loãng, số lượng đi thưa, tính chất không quá gấp. Tả là tình trạng phân lỏng loãng, đại tiện nhanh gấp, xổ ra như như nước. Thông thường thì trong tả có tiết, trong tiết có tả nên gộp chung là Tiết tả. Bài viết dưới đây sẽ giới thiệu với các bạn cách trị tiêu chảy bằng bài thuốc Bình vị tán. 

1. Bình vị tán chữa tiêu chảy

Chủ trị chính của Bình vị tán là những trường hợp thấp trệ ở tỳ vị gây bụng chướng đầy đau, đại tiện phân nát lỏng.  Bài thuốc chỉ bao gồm các vị có tính chất cay thơm, ấm ráo với mục đích chính là trừ hàn thấp tà, lấy tả pháp là chính, có phụ thêm kiện tỳ hòa vị. Bình vị tán có thể được xem là thuốc trị triệu chứng tiết tả: tiêu chảy cấp hoặc các đợt cấp của tiêu chảy mãn tính.

Chủ chứng của bài này là đại tiện phân lỏng nát, bụng sôi đầy đau, rêu lưỡi trắng nhớt mà dày, miệng nhạt không khát, mệt mỏi ăn kém, mạch nhu hoạt. Do đó các chứng rêu lưỡi nhớt mà vàng, miệng đắng, họng khô, đại tiện lỏng nát phân vàng lổn nhổn hôi thối mà giang môn đau nóng, mạch hoạt sác là chứng thấp nhiệt đều thịnh thì chỉ dùng Bình vị tán là không đủ mà cần dùng thêm các vị thanh nhiệt giải độc, thanh nhiệt táo thấp. Hay các trường hợp chức năng tạng phủ suy giảm nhiều, tỳ vị hư hàn rõ, tỳ thận dương hư, mệnh môn hỏa suy thì cần phải kết hợp thêm các thuốc điều hòa tạng phủ, nâng cao chính khí, sử dụng kéo dài thì đem lại hiệu quả tối ưu hơn.

2. Cách trị tiêu chảy bằng bài thuốc Bình vị tán

  • Xuất xứ: Hòa tễ cục phương
  • Thành phần:
Thương truật 200g Hậu phác 200g
Trần bì 200g Cam thảo 120g
Sinh khương Vừa đủ Đại táo Vừa đủ
  • Cách dùng: Các vị thuốc Thương truật, Hậu phác, Trần bì, Cam thảo đều sấy hoặc sao khô sau đó tán bột mịn. Mỗi lần uống 10 g, dùng Sinh khương 2 lát, đại táo 1 quả sắc lấy 7 phần nước (1 bát nước). Ngày uống 2 lần cho tới khi hết tiêu chảy.
Cách trị tiêu chảy bằng bài thuốc bình vị tán

Cách trị tiêu chảy bằng bài thuốc bình vị tán

  • Tác dụng: Táo thấp kiện tỳ hòa vị
  • Chủ trị: Các trường hợp tỳ vị không hòa, không muốn ăn, bụng đầy chướng, nôn mửa, lợm giọng, ợ hơi ợ chua, miệng nhạt, tay chân mỏi mệt nặng nề, đại tiện phân lỏng nát, rêu lưỡi trắng nhờn mà dày.
  • Phân tích: Bài thuốc lấy Thương truật táo thấp kiện tỳ; Hậu phác trừ đầy chướng, thông khí trệ; Trần bì lý khí hóa thấp; Cam thảo, táo, gừng để điều hòa tỳ vị hợp dùng làm bài thuốc chủ yếu tác dụng táo thấp kiện tỳ. Tỳ vị thấp mạnh tích trệ không tiêu hóa được xuất hiện các chứng trạng như trên. Đó là hiện tượng thổ khí nổi cao cho nên dùng các vị thuốc cay thơm lấy ráo từ thấp trệ, điều hòa khí của tỳ vị. Khi đó trung tiêu vận hành trở lại thì các chứng được tiêu trừ.

3. Kết luận

Như vậy, xét trên tác dụng của bài thuốc và các thể bệnh Tiết tả trên lâm sàng, cách trị tiêu chảy bằng bài thuốc Bình vị tán là phù hợp nhất với các thể hàn thấp có thể kèm tỳ vị hư ở mức độ vừa phải, trường hợp can tỳ bất hòa. Ngoài ra trường hợp thực tích mức độ nhẹ cũng có thể dùng cách trị tiêu chảy này. Với các thể bệnh khác cần gia giảm hoặc kết hợp thêm các bài thuốc khác để điều trị cả tiêu lẫn bản: Thể thấp nhiệt cần thêm thanh nhiệt táo thấp; thực tích nhiều cần thêm tiêu thực dẫn ngưng; Thận hư, mệnh môn hỏa suy cần ôn bổ thận dương.

Một số vị thuốc điều trị tiêu chảy trong dân gian

Búp/ lá ổi tươi

Cách trị tiêu chảy bằng búp ổi (Nguồn: Internet)

Búp ổi hoặc lá ổi tươi có vị ngọt, chát do trong thành phần có chứa Tanin nên có khả năng săn se niêm mạc, sáp trường chỉ tả, làm giảm nhu động ruột và bài tiết dịch ruột. Vì vậy búp ổi đã được sử dụng từ lâu trong dân gian để điều trị tiêu chảy cấp, đặc biệt cho trẻ nhỏ.

Cách dùng: Lá ổi tươi hoặc búp ổi non 1 nắm, ngâm trong nước muối loãng 15 phút sau đó giã ra lọc lấy nước uống khi tiêu chảy ngày 2 – 3 lần cho đến khi cầm. Hoặc với người lớn, có thể dùng lá ổi tươi 9 lá rửa sạch, nhai sống cùng với một chút muối, nuốt cả bã. Cũng có thể sắc lá ổi tươi với gừng nướng, gạo rang, ít muối và đường uống thay nước trong khi tiêu chảy để vừa cầm ỉa vừa bổ sung nước, điện giải.

Tác dụng của búp và lá ổi chủ yếu là cầm ỉa chảy và không có khả năng điều trị những nguyên nhân như do kí sinh trùng hay vi khuẩn. Do đó búp ổi điều trị tốt nhất với các trường hợp tiêu chảy do ăn phải thức ăn sống lạnh, hoặc ôi thiu, hỗ trợ cầm ỉa với trường hợp tiêu chảy do virus.

Nụ sim

Cách trị tiêu chảy bằng nụ sim (Nguồn: Internet)

Tương tự như lá ổi, trong thành phần nụ sim cũng chứa nhiều tanin nên cũng có tác dụng cầm ỉa chảy. Vị thuốc này được sử dụng đặc biệt rộng rãi ở vùng miền núi và trung du nước ta do tính sẵn có. Chỉ định điều trị cũng giống như lá và búp ổi, nụ sim còn cho thấy tác dụng điều trị lỵ với những biểu hiện đau quặn bụng, mót rặn kèm đi ngoài phân nhầy có thể kèm máu, nóng rát hậu môn.

Cách dùng: Đơn giản nhất là dùng 10 – 20 nụ sim sắc cùng một chút muối lấy nước uống ngày 2 – 3 lần trong 1 – 2 ngày. Ngoài ra, để tiện dùng, có thể phơi khô, tán bột uống mỗi lần 8 – 12g, ngày 1 – 2 lần. Để điều trị lỵ trực khuẩn người ta kết hợp nụ sim tươi 15g, búp ổi tươi 10g, Hoàng liên 10g, Liên kiều 08g, Cát căn 10g, lá phèn đen 12g, sắc lấy nước uống ngày 2 lần trong 3 – 5 ngày.

Lá mơ lông

Lá mơ có vị đắng, chát, tính mát có tác dụng thanh nhiệt, khu trùng tích. Lá mơ lông đặc biệt cho thấy hiệu quả tốt trong điều trị chứng lỵ, đặc biệt lỵ trực khuẩn mới phát.

Cách trị tiêu chảy bằng lá mơ lông (Nguồn: Internet)

Cách dùng: Lá mơ lông tươi 1 nắm rửa sạch, ngâm nước muối loãng 15 phút, để ráo nước, thái nhỏ rồi trộn với 1 quả trứng gà và một ít muối. Sau đó bọc hỗn hợp trên trong lá chuối tiêu nướng chín và ăn ngày 2 lần. Nếu không có điều kiện, có thể áp chảo hỗn hợp trên (không dùng dầu mỡ). Hoặc cách khác có thể sắc lá mơ với nụ sim, Hoàng liên, Liên kiều, Cát căn, búp ổi, lá phèn đen như trên.

ThS. BS. Hương Giang

Theo Nội khoa Việt Nam

(Visited 917 times, 4 visits today)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *