Nhiễm HPV – Lâm sàng và các xét nghiệm chẩn đoán

01/07/2018

HPV (Human Papilloma Virus) hay Virut Sinh U Nhú ở người là nguyên nhân của nhiều loại u và ung thư khác nhau, đặc biệt là ở cơ quan sinh dục nữ và nam.  Nhiễm virus HPV là nguyên nhân của hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung, gần như 100% cho số trường hợp đang nhiễm một hoặc nhiều týp HPV nguy cơ cao. Ung thư cổ tử cung là loại ung thư thường gặp đứng hàng thứ hai ở phụ nữ trên toàn thế giới, sau ung thư vú. Mỗi năm, thế giới có khoảng  500.000  trường  hợp  ung thư cổ tử cung mới xuất hiện và khoảng 230.000 người tử vong do ung thư cổ tử cung, trong đó châu Á chiếm 50%.

Virus HPV và những điều cần biết

Những bệnh phụ khoa thường gặp vào mùa hè

Virus HPV

Virus HPV

HPV là gì?

HPV là  những  virut  nhỏ,  đường kính 55 nm, không có màng bọc ngoài, DNA sợi đôi dạng vòng và nucleocapsid đối xứng  xoắn  ốc. HPV là một trong số ít virut sinh u ở người và lây truyền qua đường tình dục thường gặp nhất. Hiện nay, có khoảng 200 týp HPV khác nhau đã được nhận diện,  đánh  số  theo  thứ tự được phát hiện  (1,2,3…).  Trong số này, có trên 30 týp HPV gây nhiễm qua đường tình dục cho vùng hậu môn – sinh dục  và  chia  thành hai nhóm, nhóm “nguy cơ cao” và nhóm “nguy cơ thấp” đối với khả năng gây ung thư.

Trong nhóm nguy cơ cao, thường gặp nhất là các týp HPV-16 và HPV-18. Hơn 70% trường hợp ung thư cổ tử cung trên thế giới là do nhiễm 2 týp HPV này. Ở những vùng địa lý khác nhau, tần suất nhiễm các týp HPV thường khác nhau.

Biểu hiện lâm sàng 

Tình trạng nhiễm HPV khá phổ biến nhưng dấu hiệu phần lớn chỉ thoáng qua, không rõ rệt. Một số ít có biểu hiện lâm sàng ở những mức độ khác nhau.

  • Biểu hiện của nhóm “nguy cơ thấp”

U nhú (u tế bào biểu mô lành tính hay còn gọi là mụn cóc) là biểu hiện lâm sàng nổi bật khi nhiễm HPV. U nhú xuất hiện ở nhiều tạng khác nhau do HPV có tính hướng tế bào biểu mô vảy. Do lây nhiễm HPV chủ yếu bởi tiếp xúc qua đường sinh dục và qua da nên mụn cóc thường xuất hiện ở đường sinh dục và ở  da.

U  nhú  do  các  týp  HPV đặc hiệu thuộc nhóm “nguy cơ thấp” gây ra: u nhú của da và bàn chân chủ yếu do HPV-1 đến HPV-4, mụn cóc sinh dục hay còn gọi là  bệnh  mào  gà  (condylomata  acuminatum) chủ yếu do HPV-6 và  HPV-11. U nhú thanh quản hay u nhú hầu – họng gặp ở trẻ sinh ra từ người mẹ nhiễm HPV đường sinh dục, truyền HPV cho con trong lúc sinh.

Virus HPV là nguyên nhân chính làm xuất hiện mụn cóc sinh dục và các loại mụn cóc khác

  • Biểu hiện của nhóm “nguy cơ cao”

Các týp 16, 18, 30, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 53, 56, 58, 59, 66, 68, 73 và 82 thuộc nhóm những HPV có “nguy cơ cao” sinh ung thư, truyền qua đường tình dục. Đa số các trường hợp (80%) nhiễm HPV chỉ là thoáng qua, không có triệu chứng và sẽ thải loại được virut. Số còn lại nhiễm HPV kéo dài trên 12 tháng mới có nguy cơ tiến triển từ từ thành các u tân sinh trong biểu mô (UTSTBM) của cổ tử cung, âm hộ, dương vật hay hậu môn mà thường là các tổn thương tiền ung thư và cuối cùng là ung thư xâm lấn.

Các tổn thương tiền ung thư của cổ tử cung (hay của âm vật, dương vật, hậu môn) thể hiện bằng các vết trắng mờ đục quan sát được sau khi bôi acid acetic tại chỗ. Ung thư xâm lấn cổ tử cung có thể xuất hiện sau nhiễm HPV 20 năm. Vì vậy, rất cần thiết phải tầm soát tình trạng nhiễm HPV và các tổn thương tiền ung thư định kỳ để phát hiện và xử trí sớm các tổn thương tiền ung thư, phòng ngừa diễn tiến đến ung thư.

Xét nghiệm chẩn đoán

Có thể chẩn đoán nhiễm HPV dựa trên các biểu hiện lâm sàng. Tuy nhiên, các xét nghiệm chẩn đoán nhiễm HPV vẫn rất cần thiết, giúp khẳng định tình trạng nhiễm HPV và nhận biết týp HPV gây nhiễm.

Khác với việc chẩn đoán nhiều loại virut gây bệnh khác, kỹ thuật nuôi cấy virut từ các mô bệnh và phát hiện kháng thể trong huyết thanh chưa được sử dụng đối với chẩn đoán nhiễm HPV.

Các xét nghiệm thường được sử dụng là:

  1. Xét nghiệm Papanicolaou (Pap) test (phết mỏng cổ tử cung)

Phết tế bào cổ tử cung lên lam kính, nhuộm và soi dưới kính hiển vi. Nếu nhiễm HPV, sẽ thấy sự hiện diện của các tế bào rỗng (koilocyte), đây là những tế bào có nhân tăng sắc và cuộn lại, có quầng sáng quanh nhân do bào tương bị thoái hóa. Pap test giúp tầm soát nhiễm HPV định kỳ hàng năm, nếu kết quả âm tính trong ba năm liên tiếp thì chỉ cần làm lại mỗi ba năm.Tuy nhiên, Pap test có độ nhạy không cao và hơn nữa, test này không giúp phân biệt được các týp HPV.

  1. Xét nghiệm sinh học phân tử

Hiện nay, phương pháp sinh học phân tử phát hiện đoạn gen đặc hiệu của HPV (HPV-DNA) trong bệnh phẩm được xem là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán nhiễm HPV ở mọi giai đoạn bệnh, do có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn Pap test. Phương pháp sinh học phân tử còn cho phép định týp HPV, định nhóm HPV nguy cơ cao/thấp và định lượng HPV. Có thể sử dụng các phương pháp sau đây:

  • Phương pháp PCR (polymerase chain reaction)

    Phương pháp này cho phép phát hiện HPV-DNA với độ nhạy và độ đặc hiệu rất cao và được sử dụng rộng rãi trong các phòng xét nghiệm sinh học phân tử. Về mặt lý thuyết, PCR có khả năng phát hiện một bản sao (copy) của trình tự đích trong bệnh phẩm.

  • Phương pháp Real-time PCR (PCR thời gian thực)

    Đây là một công cụ chẩn đoán có độ nhạy, độ đặc hiệu và tính khả thi cao để phát hiện nhiễm HPV và định týp HPV. Phương pháp này được sử dụng với mục đích chính là chẩn đoán nhiễm HPV, có kết quả nhanh và không cho dương tính giả do phương pháp có đặc tính ngoại nhiễm. Với mục đích định týp HPV, phương pháp Real-time PCR chỉ xác định được một số ít týp HPV (4 – 5 týp thường gặp nhất) trong một xét nghiệm.

  • Phương pháp Reverse dot blots (lai phân  tử)

    Phương pháp này xác định được hàng chục týp HPV khác nhau trong cùng một phản ứng. Một người có thể nhiễm một hoặc đồng nhiễm nhiều týp HPV, được thể hiện khi đọc kết quả phản ứng trên mẫu bệnh phẩm.

  • Phương pháp Sequencing  (giải  trình  tự)

    Đây hiện vẫn chưa phải là một xét nghiệm HPV thường quy do giá thành xét nghiệm cao, nhưng lại không phát hiện được các trường hợp đồng nhiễm nhiều týp HPV trong cùng một phản ứng.

Các xét nghiệm nêu trên nhằm chẩn đoán tình trạng nhiễm HPV và xác định týp HPV gây nhiễm. Trên thực tế, không phải trường hợp nhiễm HPV nào cũng diễn tiến đến ung thư. Đối với ung thư cổ tử cung, một số “dấu ấn sinh học” (biomarker) đang được tích cực nghiên cứu để phát hiện sớm diễn tiến ung thư cổ tử cung do HPV; đáng chú ý trong số đó là: protein E6/ E7 HPV “nguy cơ cao” từ virut, p16INK4A (protein ”ngăn chặn khối u”) và Ki-67 (dấu ấn của sự tăng sinh tế bào) từ tế bào cổ tử cung.

Tóm tắt 

Nhiễm HPV nhóm “nguy cơ thấp” là nguyên nhân của một số bệnh lý lành tính như các loại u nhú ở da, thanh quản, mụn cóc sinh dục… Trong khi đó, nhiễm HPV nhóm “nguy cơ cao” là nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung. Việc phát hiện sớm tình trạng nhiễm HPV và týp HPV gây nhiễm kết hợp với thăm khám lâm sàng có vai trò quan trọng trong việc tiên lượng, phòng ngừa và xử trí sớm ung thư cổ tử cung.

Trích Tạp chí “Sống khỏe” số 01 – Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh

Biểu hiện của viêm nhiễm phụ khoa

Cách vệ sinh để phòng viêm nhiễm phụ khoa

 

(Visited 8 times, 1 visits today)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *