Những điều cần biết về phì đại tuyến tiền liệt

Bệnh phì đại tuyến tiền liệt hay u xơ tiền liệt tuyến ngoài việc gây ảnh hưởng đến các hoạt động thể chất của người bệnh, còn gây ra mối lo ngại lớn đối với tâm lý cũng như chất lượng cuộc sống hàng ngày. Hiện nay tỉ lệ mắc bệnh đang ngày càng có xu hướng tăng lên và gây ra nhiều biến chứng phức tạp hơn. GS.TS Phạm Thắng sẽ giúp bạn đọc hiểu thêm những điều cơ bản về căn bệnh này

Nội dung bài viêt

U phì đại lành tính tuyến tiền liệt là gì?

Đây là sự phát triển quá mức không ác tính tuyến tiền liệt bao quanh niệu đạo. Triệu chứng tiêu biểu là bí tiểu, tiểu ngập ngừng, tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu đêm, tiểu không hết bãi, tiểu nhỏ giọt, tiểu són, tiểu không tự chủ và bí tiểu hoàn toàn. Bệnh gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống và đời sống tình dục của bệnh nhân.

Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt

Đặc điểm giải phẫu- sinh lý tuyến tiền liệt

Tuyến tiền liệt (TTL) là một tuyến sinh dục phụ chiếm vị trí “phòng vệ” ở đúng cửa vào của bàng quang. Nó nằm bên dưới bàng quang, mặt trước của xương mu, đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc bài tiết các tinh dịch để nuôi dưỡng bảo vệ tinh trùng, giúp cho hoạt động tình dục được tốt hơn.

Từ khi sinh đến lúc dậy thì, tuyến tiền liệt tăng sinh nhanh chóng, tiếp tục phát triển đến 30 tuổi, đạt 20g ở tuổi trưởng thành. Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt (TSLTTTL) được gọi tắt theo tiếng Anh là BPH (Benign Prostatic Hyperplasia), là một u lành  hay  gặp  nhất ở nam giới trung niên và tăng dần theo tuổi. Bệnh có tên nhiều tên gọi khác như u xơ tuyến tiền liệt, phì đại tuyến tiền liệt…

Nguyên nhân dẫn tới u phì đại lành tính tuyến tiền liệt

Nguyên nhân gây nên u xơ tuyến tiền liệt chưa được biết rõ, nhưng các nghiên cứu cho thấy có mối liên quan chặt chẽ giữa u xơ tuyến tiền liệt với tuổi và những thay đổi nội tiết liên quan đến tuổi.

Androgen lưu hành và dihydrotestosteron (DHT- dạng hoạt động của androgen trong TTL) đóng một vai trò quan trọng trong phát triển bệnh TSLTTTL. Bệnh không xảy ra ở nam giới đã bị cắt tinh hoàn hoặc đã mất chức năng của tinh hoàn từ trước khi dậy thì. Ở người đã có TSLTTTL, cắt tinh hoàn sẽ gây teo biểu mô TTL.

U phì đại lành tính tuyến tiền liệt biểu hiện như thế nào?

Triệu chứng thường gặp của phì đại tuyến tiền liệt
Triệu chứng phì đại tuyến tiền liệt thường gặp

Triệu chứng phì đại tuyến tiền liệt được đặc trưng bởi 2 triệu chứng tắc nghẽn và kích thích:

  •  Triệu chứng tắc nghẽn: biểu hiện bằng đái khó, đái nhỏ giọt, ngập ngừng, gián đoạn, tia nhỏ và yếu, có cảm giác đái không hết, bí đái.
  • Triệu chứng kích thích: biểu hiện bằng đái gấp, đái đêm, đái rỉ, không nhịn tiểu được.

Ở những bệnh nhân có những triệu chứng kích thích là chính, cần phải phân biệt rõ với những nguyên nhân khác cũng gây tắc đường tiểu như ung thư bàng quang, giảm áp lực bàng quang do cơ chế thần kinh hoặc nhiễm khuẩn tiết niệu.

Các xét nghiệm cận lâm sàng

Sau khi thăm khám và hỏi bệnh, bác sỹ có thể yêu cầu bạn thực hiện một số kiểm tra sau:

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu nhằm kiểm tra nồng độ (PSA) và hoạt độ Photphataza axit.

PSA

Bình thường nồng độ PSA là 0-4 ng/ml ở 37 độ C. Khi các giá trị này cao hơn bình thường có thể nghĩ tới ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, mức PSA tăng cao cũng có thể do các thủ thuật gần đây, nhiễm trùng, phẫu thuật hoặc ung thư tuyến tiền liệt.

Photphataza axit

Bình thường Photphataza axit (ACP) nằm trong khoảng  4,8- 13,5 U/L ở 37oC.Khi các giá trị này cao hơn bình thường có thể nghĩ tới ung thư tuyến tiền liệt.

Bên cạnh đó xét nghiệm máu còn giúp xác định các vấn đề nhiễm trùng và chức năng thận.

Siêu âm

Siêu âm qua trực tràng

Siêu âm qua trực tràng

Siêu âm qua trực tràng. Một đầu dò siêu âm được đưa vào trực tràng của bạn để đánh giá tuyến tiền liệt của bạn.

Siêu âm ổ bụng: cho phép đo kích thước của tiền liệt tuyến, mức độ phì đại của thành bàng quang trước và sau khi đi tiểu, kích thước của u xơ. Siêu âm giúp đo thể tích cặn bàng quang và phát hiện các biến chứng như sỏi, túi thừa, u bàng quang, thận và niệu quản giãn do ứ nước.

Chụp hệ tiết niệu không chuẩn bị

Chụp hệ tiết niệu không cản quang có thể phát hiện sỏi bàng quang, sỏi niệu quản, thận.

Chụp hệ tiết niệu có chuẩn bị (UIV) thấy được thay đổi bất thường về cấu trúc giải phẫu của đường tiết niệu do u xơ tiền liệt tuyến gây ra, đồng thời đánh giá được chức năng của 2 thận cũng như tình trạng hệ tiết niệu trong một số trường hợp phức tạp  như sỏi,  túi thừa, dị tật  kèm theo.

Chụp niệu đồ tĩnh mạch

Niệu đồ tĩnh mạch được chỉ định khảo sát hình thái đường dẫn niệu và chức năng bài tiết của mỗi thận.

Chụp niệu đạo bàng quang ngược dòng

Chụp niệu đạo ngược dòng: Cho phép phát hiện hẹp niệu đạo, có thể giúp phát hiện hoặc có biến dạng cổ bàng quang, hoặc sỏi mà trên X quang không thấy hoặc cho phép đánh giá tình trạng của bàng quang.

Soi bàng quang

Soi bàng quang: cho phép bác sĩ nhìn thấy bên trong niệu đạo và bàng quang của bạn. Bạn sẽ được gây tê cục bộ trước khi làm xét nghiệm này.

Đo lưu lượng dòng nước tiểu

Đo niệu động học và siêu âm bàng quang: Tốc độ dòng chảy < 15 mL/giây gợi ý tắc nghẽn, và thể tích nước tiểu tồn dư sau khi đi tiểu > 100 mL cho thấy sự bí tiểu.

Nghiên cứu dòng chảy áp lực và động lực học. Một ống thông được luồn qua niệu đạo vào bàng quang của bạn. Nước – hoặc ít phổ biến hơn là không khí – được bơm từ từ vào bàng quang của bạn. Phương pháp này thường chỉ được sử dụng ở nam giới nghi ngờ có vấn đề về thần kinh và ở nam giới đã làm thủ thuật tuyến tiền liệt trước đó và vẫn còn các triệu chứng.

Sinh thiết

Sinh thiết tuyến tiền liệt. Siêu âm qua trực tràng hướng dẫn kim được sử dụng để lấy mẫu mô (sinh thiết) của tuyến tiền liệt. Kiểm tra mô có thể giúp bác sĩ chẩn đoán hoặc loại trừ ung thư tuyến tiền liệt.

Cần phân biệt u phì đại lành tính tuyến tiền liệt với những bệnh lý nào?

Một số bệnh lý tại tuyến tiền liệt

Ung thư tiền liệt tuyến

Khám tiền liệt tuyến rắn hoặc nhân rắn không đồng nhất, không có ranh giới. Khi định lượng PSA cao (chỉ số PSA toàn phần trong huyết tương ≥ 4ng/ml) , cần sinh thiết để chẩn đoán.

Áp xe, viêm tiền liệt tuyến

Tiền liệt tuyến to và đau gây viêm tuyến tiền liệt, đặc biệt dùng kháng sinh thì các triệu chứng giảm rõ rệt

Các nguyên nhân gây rối loạn tiểu tiện khác

Bí đái do hẹp niệu đạo

Thường gặp ở những bệnh nhân có tiền sử viêm nhiễm niệu đạo hoặc đường sinh dục. Các triệu chứng như bí đái, đái dắt, tiểu không hết..

Xơ cứng cổ bàng quang

Cổ bàng quang xơ cứng bẩm sinh hoặc do viêm nhiễm và phẫu thuật dẫn đến bí tiểu, tiểu không hết bãi.

Bàng quang thần kinh

Đây là tình trạng rối loạn chức năng bàng quang dẫn đến bàng quang giảm trương lực cơ (khả năng co bóp) hoặc co cứng hoặc kết 2 hợp cả hai dẫn đến rối loạn tiểu tiện.

Bệnh u phì đại tuyến tiền liệt nguy hiểm như thế nào?

Một số biến chứng của phì đại tuyến tiền liệt
Một số biến chứng của phì đại tuyến tiền liệt

Bí đái hoàn toàn hoặc bí đái không hoàn toàn

Bí đái: triệu chứng tắc nghẽn đường tiểu có thể cấp tính hoặc mạn tính, có thể gây bí đái. Bí đái có khi do bệnh nhân dùng thuốc kích thích alpha aldrenergic để điều trị viêm mũi, dùng anticholinergic để điều trị bệnh dạ dày ruột hoặc bệnh về mắt. Chẩn đoán dựa vào cầu bàng quang và phải đặt xông dẫn lưu bàng quang.

Sỏi bàng quang

Chẩn đoán dựa vào Xquang, siêu âm.

Đái máu

Cần phải phân biệt với đái máu do các nguyên nhân khác: sỏi, u bàng quang, ung thư thận, lao thận

Túi thừa bàng quang

Chẩn đoán bằng siêu âm và UIV.

Nhiễm trùng đường tiết niệu

Điều  trị  khỏi  bằng kháng sinh.

Suy thận

Ứ nước bể thận lâu ngày kèm theo nhiễm trùng tiết niệu có thể dẫn đến suy thận.

Các phương pháp điều trị u phì đại lành tính tuyến tiền liệt

Nguyên tắc điều trị

Giảm các triệu chứng tiểu đêm nhiều lần, tiểu yếu, tiểu không hết, tiểu khó, … Đồng thời, điều trị bệnh cũng ngăn ngừa và hạn chế sự phát triển của u xơ tiền liệt tuyến, giúp người cao tuổi hết tiểu đêm, êm giấc ngủ, tránh nguy cơ biến chứng.

Có thể áp dụng các phương pháp điều trị phì đại tuyến tiền liệt theo y học hiện đại hoặc điều trị phì đại tuyến tiền liệt bằng thảo dược.

Điều trị nội khoa

  • Đây là phương pháp lựa chọn an toàn.
  • Các rối loạn tiểu tiện ở mức độ trung bình đến nặng.
  • Không có chỉ định bắt buộc ngoại khoa (sỏi thận, túi thừa bàng quang, ung thư TTL).
  • U dưới 60g.

Các thuốc thảo dược

Cơ chế tác dụng vẫn còn là giả thiết, đang được nghiên cứu tiếp:

  • Giảm gắn protein với nội tiết tố sinh dục.
  • Ức chế hoạt động của 5 alpha reductase.
  • Có tác dụng kháng oestrogen.
  • Ức chế các yếu tố tăng sinh.
  • Ngăn chặn tổng hợp prostaglandin.
  • Chống viêm.

Kết quả: cải thiện rõ rệt các triệu chứng trong 60-80% bệnh nhân, giảm tần số đi tiểu, giảm đái gấp, đái khó, tia mạnh hơn. Không có tác dụng phụ nên có thể dùng kéo dài trong nhiều năm.

Các thuốc đối kháng Androgen

  • Cơ chế hoạt động: giảm kích thước tuyến tiền liệt do giảm hoạt động nội tiết của androgen. Mục tiêu làm giảm thể tích tuyến, do đó giảm sự chèn ép vào niệu đạo.
  • Thuốc có tác dụng rõ rệt làm giảm thể tích tuyến và giảm tỷ lệ DHT.

Các thuốc chẹn alpha 1

  • Cơ chế tác dụng: g trơn trong tuyến tiền liệt, và cổ bàng quang.
  • Kết quả: cải thiện nhanh các triệu chứng nhưng không hoàn toàn.
  • Tác dụng phụ: chóng mặt, đau đầu, mệt nhẹ, hạ huyết áp tư thế. Uống thuốc trước khi đi ngủ sẽ làm giảm những tác dụng phụ này.

Điều trị bằng các phương tiện vật lý

Nong niệu đạo tuyến tiền liệt

Nong giãn có thể được thực hiện bằng cách sử dụng các kỹ thuật khác nhau, chẳng hạn như cách bơm phồng một quả bóng hoặc bằng cách đưa các dụng cụ lớn dần dần để nong giãn, các dụng cụ này được gọi là dụng cụ thông

Siêu âm hội tụ cường độ cao (HIFU)

Sóng siêu âm được sử dụng để phá hủy các khối u phì đại, làm giảm kích thước tuyến tiền liệt.

Liệu pháp laser

Tia laser năng lượng cao phá hủy hoặc loại bỏ các mô tuyến tiền liệt phát triển quá mức. Liệu pháp laser thường làm giảm các triệu chứng ngay lập tức và có ít nguy cơ tác dụng phụ hơn so với phẫu thuật không phẫu thuật.

Phương pháp sóng radio tần số thấp

Bác sĩ sẽ chèn một điện cực đặc biệt qua niệu đạo vào khu vực tuyến tiền liệt của bạn. Năng lượng vi sóng từ điện cực phá hủy phần bên trong của tuyến tiền liệt phì đại. Phương pháp này có thể chỉ làm giảm một phần các triệu chứng của bạn và có thể mất một thời gian trước khi bạn nhận thấy kết quả. 

Nâng niệu đạo tuyến tiền liệt (PUL)

Các tấm thẻ đặc biệt được sử dụng để nén các bên của tuyến tiền liệt để tăng lưu lượng nước tiểu Phương pháp này giảm thiểu lo lắng về tác động của việc điều trị đối với rối loạn cương dương và các vấn đề về xuất tinh, vì ảnh hưởng đến xuất tinh và chức năng tình dục thấp hơn nhiều với các phương pháp khác.

Nút mạch

Trong phương pháp này, nguồn cung cấp máu đến hoặc đi từ tuyến tiền liệt bị chặn có chọn lọc, làm cho tuyến tiền liệt giảm kích thước.

Điều trị ngoại khoa

Phẫu thuật nội soi tuyến tiền liệt
Phẫu thuật nội soi tuyến tiền liệt

Chỉ định điều trị ngoại khoa

  • Khi u xơ đã xuất hiện biến chứng
  • Khi áp dụng điều trị nội khoa không hiệu quả

Các phương pháp phẫu thuật

Mổ dẫn lưu bàng quang trên xương mu

Bác sỹ sẽ mổ 1 đường trên xương mu, tiếp cận bàng quang của bạn, loại bỏ sỏi và máu đông sau đó sẽ đặt đường dẫn lưu ra ngoài. Bệnh nhân sẽ cần đeo túi nước tiểu bên cạnh mình và đổ đi khi đầy. Ngoài ra, loại ống dẫn lưu này cần được thay sau mỗi 4 đến 12 tuần. Vì vậy, người chăm sóc cần phải học cách giúp bệnh nhân thay ống đúng cách ngay tại nhà.

Cắt bỏ tuyến tiền liệt qua đường nội soi (TURP)

Bác sĩ phẫu thuật sẽ loại bỏ tất cả trừ phần bên ngoài của tuyến tiền liệt. TURP thường làm giảm các triệu chứng một cách nhanh chóng và hầu hết nam giới có dòng chảy nước tiểu mạnh hơn ngay sau thủ thuật. Sau khi phẫu thuật, bạn có thể tạm thời cần một ống thông để dẫn lưu bàng quang.

Mổ tuyến tiền liệt qua niệu đạo (TUIP hoặc TIP)

Phẫu thuật này là một lựa chọn nếu có tuyến tiền liệt to vừa phải hoặc nhỏ, đặc biệt là nếu có vấn đề sức khỏe làm cho ca phẫu thuật khác quá mạo hiểm. Giống như TURP, TUIP liên quan đến dụng cụ đặc biệt được đưa vào qua niệu đạo. Nhưng thay vì loại bỏ các mô tuyến tiền liệt, bác sĩ phẫu thuật làm một hoặc hai vết cắt nhỏ ở tuyến tiền liệt để giảm chèn ép niệu đạo – làm cho nước tiểu đi qua dễ dàng hơn.

Mổ mở tuyến tiền liệt

Phẫu thuật này thường được thực hiện nếu có tuyến tiền liệt phì đại rất lớn, tổn thương bàng quang hoặc các yếu tố phức tạp khác, chẳng hạn như sỏi bàng quang. Mổ mở tuyến tiền liệt là phương pháp điều trị hiệu quả nhất dành cho nam giới bị u phì đại tuyến tiền liệt nặng, nhưng nó có nguy cơ cao tác dụng phụ và biến chứng. Bác sĩ phẫu thuật rạch một đường ở bụng dưới của bạn để tiếp cận tuyến tiền liệt và loại bỏ mô. Cắt tuyến tiền liệt mở thường được thực hiện nếu bạn có tuyến tiền liệt quá lớn, tổn thương bàng quang hoặc các yếu tố phức tạp khác. Phẫu thuật thường yêu cầu thời gian nằm viện ngắn và có nguy cơ cao cần truyền máu.

Tai biến và biến chứng

Bất kỳ loại thủ thuật tuyến tiền liệt nào cũng có thể gây ra tác dụng phụ. Tùy thuộc vào quy trình bạn chọn, các biến chứng có thể bao gồm:

  • Tinh dịch chảy ngược vào bàng quang thay vì ra ngoài qua dương vật khi xuất tinh (xuất tinh ngược)
  • Khó khăn tạm thời khi đi tiểu
  • Nhiễm trùng đường tiết niệu
  • Chảy máu
  • Rối loạn cương dương
  • Vô tình làm tổn thương ruột và mạch máu
  • Rất hiếm khi gây ra mất kiểm soát bàng quang (tiểu không kiểm soát)

Đặc biệt bệnh u phì đại tuyến tiền liệt có thể tái phát sau phẫu thuật, phần tuyến tiền liệt còn lại có thể sẽ tiếp tục tăng sinh và phát triển to ra bình thường nên dù đã từng phẫu thuật thì vẫn có thể tái phát u xơ tiền liệt tuyến bình thường.

Phòng bệnh u phì đại lành tính tuyến tiền liệt như thế nào?

Vì chưa tìm ra chính xác nguyên nhân gây bệnh nên hiện nay chưa có cách nào có khả năng phòng bệnh phì đại tuyến tiền liệt triệt để. Tuy nhiên, thực hiện một số cách sau có thể giúp cánh mày râu giảm bớt nguy cơ mắc bệnh.

Đi tiểu mỗi lần càng nhiều nước tiểu càng tốt

Đi tiểu mỗi lần càng nhiều nước tiểu càng tốt

Khi bị rối loạn tiểu tiện do phì đại lành tính tuyến tiền liệt, bệnh nhân cần tự áp dụng một số nguyên tắc điều trị sau:

  • Cố gắng đi tiểu mỗi lần càng nhiều nước tiểu càng tốt. Rặn lần 1, đợi một vài giây rồi lại rặn tiếp lần 2 để đi được tối đa nước tiểu mỗi lần.
  • Sau mỗi lần đi tiểu có thể sẽ rất buốt, rắt, khó chịu. Người bệnh cần thả lỏng cơ thể, nằm nghỉ ngơi thoải mái. Lo lắng quá mức càng làm trầm trọng thêm các triệu chứng.
  • Uống thật nhiều nước để tạo được nhiều nước tiểu và làm sạch đường tiểu nhanh hơn.
  • Tránh uống các đồ kích thích như rượu, cà phê…
  • Nếu có thể, tránh uống các loại thuốc gây kích thích đi tiểu như nhóm thuốc chống dị ứng, chống ngạt mũi.
  • Có chế độ dinh dưỡng hợp lý. Cần có sự tư vấn của bác sĩ về vấn đề người bị phì đại tuyến tiền liệt nên ăn gì và không nên ăn gì để có những điều chỉnh phù hợp.

Phì đại tuyến tiền liệt là một bệnh không quá nguy hiểm nhưng có thể gây ra nhiều phiền toái cho người bệnh. Chính vì vậy, cần phải có các biện pháp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh ngay từ bây giờ. Một chế độ dinh dưỡng hợp lý, một lối sống lành mạnh, tích cực sẽ góp phần nâng cao sức khỏe, bảo vệ cơ thể khỏi mọi loại bệnh tật.

Tìm kiếm bác sĩ tư vấn trực tiếp

Để lại bình luận hoặc câu hỏi của bạn

Theo dõi
Thông báo của
guest

0 Comments
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận