Theo dõi và điều trị sốt xuất huyết Dengue

15/08/2018

Sốt xuất huyết là bệnh lý truyền nhiễm chưa có thuốc đặc trị và cũng dễ biến chứng nặng có thể gây tử vong. Các phương pháp điều trị sốt xuất huyết Dengue hiện nay chủ yếu là điều trị triệu chứng, dự phòng biến chứng. Là bệnh  truyền nhiễm xuất hiện hàng năm do virus Dengue gây ra. Bệnh đã trở nên quen thuộc với mỗi người nhưng mỗi năm đều có nhiều ca tử vong do người bệnh chủ quan điều trị tại nhà. Vậy có nên điều trị sốt xuất huyết tại nhà không? khi nào thì điều trị sốt xuất huyết tại nhà? Cần theo dõi những gì khi điều trị sốt xuất huyết tại nhà. Bài viết sau xin giới thiệu cách theo dõi và điều trị sốt xuất huyết.

1. Khi nào thì sốt xuất huyết điều trị tại nhà

Có nên điều trị sốt xuất huyết tại nhà hay không là câu hỏi của nhiều người. Hiện nay phần lớn các ca mắc sốt xuất huyết được điều trị tại nhà dưới sự hướng dẫn và theo dõi của nhân viên y tế. Tuy nhiên vì bệnh dễ biến chứng nặng và diễn biến nhanh nên để được điều trị tại nhà thì người bệnh phải đáp ứng tiêu chuẩn sốt Dengue nhưng không có dấu hiệu cảnh báo và:

  • + Có thể uống được nước
  • + Đi tiểu được ít nhất một lần mỗi 6 giờ

– Các xét nghiệm cần làm

  • + Công thức máu toàn bộ (FBC)
  • + Hematocrit (HCT)

2. Theo dõi người bệnh sốt xuất huyết cần lưu ý các thông tin sau

  • + Nhiệt độ: nhớ ngày khởi phát bệnh, theo dõi nhiệt độ cách 2 – 3 tiếng/lần. Bạn nên vẽ biểu đồ nhiệt độ của mình để tiện theo dõi: đỉnh sốt có hạ không? Thời gian giữa các cơn sốt có giãn không?
Biều đồ theo dõi nhiệt độ cơ thể

                                  Biều đồ theo dõi nhiệt độ cơ thể (Ảnh internet)

  • + Xuất hiện chấm nhỏ màu đỏ trên da: ngày bắt đầu xuất hiện? Vị trí xuất hiện (ở cẳng tay, cánh tay , đùi, cẳng chân…)
  • + Chảy máu mũi, chảy máu chân răng (kể cả khi đánh răng): ngày bắt đầu xuất hiện? Lượng máu chảy ra nhiều hay ít?
  • + Đi ngoài phân màu đen (như nhựa đường), đi tiểu ra màu đỏ: ngày bắt đầu xuất hiện?
  • + Ra máu âm đạo: có đúng chu kì bình thường không? Lượng kinh nguyệt có nhiều hơn bình thường? Có kéo dài hơn bình thường?

3. Sốt xuất huyết và cách điều trị

3.1 Những lưu ý khi điều trị sốt xuất huyết tại nhà

– Nếu sốt cao ≥ 39°C, cho thuốc hạ sốt, nới lỏng quần áo và lau mát bằng nước ấm. Thuốc hạ sốt chỉ được dùng là paracetamol đơn chất, liều dùng từ 10 – 15 mg/kg cân nặng/lần, cách nhau mỗi 4-6 giờ.

– Bù dịch sớm bằng đường uống: Khuyến khích người bệnh uống nhiều nước oresol hoặc nước sôi để nguội, nước trái cây (nước dừa, cam, chanh, …) hoặc nước cháo loãng với muối. Trường hợp bệnh nhân không uống được có thể cân nhắc truyền dịch Ringerlactat hoặc dung dịch NaCl 0,9% cho đến khi bệnh nhân có thể ăn uống lại được.

– Ngoài ra có thể dùng các phương thuốc đông y có tác dụng thanh nhiệt, giải độc để hỗ trợ điều trị sốt xuất huyết. Hiện không có thuốc đặc hiệu cho vi rút Dengue. Các thuốc hiện giờ chủ yếu là hỗ trợ, như giảm đau, hạ sốt, uống nhiều nước. Nếu sau sốt 24h, các triệu chứng xấu đi, người bệnh cần được nhập viện để điều trị.

3.2. Các lưu ý về hạ sốt trong điều trị sốt xuất huyết Dengue

Chỉ dùng thuốc paracetamol (đơn thuần) để hạ sốt:

Paracetamol là thuốc hạ sốt duy nhất được dùng hạ sốt trong sốt xuất huyết Dengue

Paracetamol là thuốc hạ sốt duy nhất được dùng hạ sốt trong sốt xuất huyết Dengue (Ảnh internet)

  • + Paracetamol (acetaminophen hay N-acetyl-p-aminophenol) là chất chuyển hóa có hoạt tính của phenacetin. Là thuốc giảm đau – hạ sốt hữu hiệu có thể thay thế aspirin. Tuy vậy, khác với aspirin, paracetamol không có hiệu quả điều trị viêm.
  • + Paracetamol gây độc cho gan, thận nhưng tương đối an toàn với liều điều trị.
  • + Liều dùng trong điều trị SXH: Một lần: 10mg – 15mg/kg thể trọng (500mg-750mg cho người 50kg). Một ngày: 4- 6lần.
  • + Không được dùng paracetamol để tự điều trị giảm đau quá 10 ngày ở người lớn hoặc quá 5 ngày ở trẻ em và các trường hợp sốt cao (trên 39,5 độ C), sốt kéo dài trên 3 ngày, hoặc sốt tái phát khi chưa có hướng dẫn của thầy thuốc.
  • + Paracetamol thường dùng uống. Ðối với người bệnh không uống được, có thể dùng viên đạn đặt trực tràng. Liều đặt trực tràng có thể cao hơn liều uống.
  • + Trong khi đang điều trị bằng paracetamol không nên uống rượu vì làm tăng độc tính với gan.
  • + Không dùng kèm các thuốc chống co giật như phenytoin, barbiturat, carbamazepin… Bởi các thuốc này làm tăng độc tính tại gan của paracetamol.
  • + Ngoài ra có thể chườm ấm, mặc quần áo thóng mát và tăng bổ sung nước đường uống để hạ sốt.

Không được dùng aspirin

Tuyệt đối không dùng hạ sốt trong sốt xuất huyết Dengue

Tuyệt đối không dùng hạ sốt trong sốt xuất huyết Dengue (Ảnh internet)

Trong SXH có hiện tượng chảy máu. Aspirin  ngăn sự tập kết tiểu cầu, chống đông máu nên làm cho việc chảy máu do SXH gây ra không cầm được (nhất là xuất huyết đường tiêu hóa). Kết quả làm cho bệnh trầm trọng thêm. Do vậy, trong SXH, không được dùng aspirin cho cả người lớn và trẻ em. Riêng với trẻ em càng đặc biệt chú ý việc cấm này vì: aspirin là yếu tố thúc đẩy gây hội chứng  Reye (phù não và suy gan nhiễm mỡ với tỷ lệ tử vong khoảng 30-50%, nếu sống sót cũng để lại di chứng tổn thương não vĩnh viễn). Aspirin làm tăng độ acid (vốn thấp ở dạ dày trẻ), gây bỏng rát viêm đường tiêu hóa, nặng hơn gây xuất huyết đường tiêu hóa.

Không dùng kháng viêm không steroid

Tuy không làm ngưng tập kết tiểu cầu mạnh như aspirin nhưng các kháng viêm không steroid đều có tính này (với các mức  khác nhau) nên cũng làm  cho việc chảy máu trong SXH không cầm được. Do vậy không dùng chúng trong  SXH.
Các thuốc kháng viêm không steroid thường gặp: Diclofenac, ibuprofen, naproxen, ketoprofen, Meloxicam, piroxicam, celecoxib…

Thuốc kháng sinh

Không dùng thuốc kháng sinh trong trường hợp sốt xuất huyết Dengue

Không dùng thuốc kháng sinh trong trường hợp sốt xuất huyết Dengue (Ảnh internet)

Không được sử dụng kháng sinh trong điều trị sốt xuất huyết trừ các trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng hoặc có nguy cơ nhiễm trùng (như bệnh nhân nặng phải thở máy, bệnh nhân đang kèm viêm phổi, nhiễm trùng tiết niệu…).

Đối với trường hợp bắt buộc phải dùng kháng sinh, hết sức lưu ý các hoạt chất có thể làm giảm số lượng tiểu cầu (như Cetriaxone, Vancomycin, Sulfonamide). Khi sốt xuất huyết có biểu hiện suy gan, suy thận, các kháng sinh gây độc cho gan và thận phải được cân nhắc kỹ trước khi sử dụng như Amikacin, Ciprofloxacin…

Thuốc lợi tiểu

Một số loại thuốc lợi tiểu Chlorothiazide, Hydrochlorothiazide cũng nên tránh dùng cho bệnh nhân mắc sốt xuất huyết.

3.3. Lưu ý trong truyền dịch

Sốt xuất huyết gây tình trạng thoát dịch trong lòng mạch cần phải bù dịch tùy vào giai đoạn của bệnh. Với mức độ bệnh nhẹ ăn uống tốt được cho điều trị tại nhà cách tốt nhất bù nước là uống. Khi đó cơ thể đảm bảo lượng dịch trong người là đủ nhất,thừa sẽ tự thải qua nước tiểu

Lạm dụng truyền dịch cực kỳ nguy hiểm.Một trong những bệnh cảnh tử vong của sốt xuất huyết là quá tải dịch truyền do lượng dịch vào quá nhiều,không đúng chỉ định,không đúng loại dịch cần truyền,nguy cơ cao dẫn đến:

  • + Suy tim
  • + Phù phổi cấp

Kèm theo đó là nguy cơ của dịch truyền:

  • + Dị ứng các thành phần trong dịch.
  • + Sốc phản vệ có thể tử vong trong vài phút
  • + Nhiễm trùng tại chỗ chọc kim và nhiễm trùng máu

Vì vậy tốt nhất không nên bù dịch bằng đường truyền tại nhà.

4. Chỉ định nhập viện điều trị khi bệnh nhân có các dấu hiệu sau

– Sốt xuất huyết dấu hiệu cảnh báo: Cần theo dõi chặt những người sốt xuất huyết điều trị tại nhà. Ngay kho phát hiện các dấu hiệu cảnh báo sau đây cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

  • + Vật vã, kích thích, lừ đừ, li bì
  • + Đau bụng vùng gan hoặc ấn đau vùng gan
  • + Gan to >2cm
  • + Nôn nhiều
  • + Xuất huyết niêm mạc (chảy máu mũi, chân răng…)
  • + Tiểu ít
  • + Hematocrit tăng cao
  • + Tiểu cầu giảm nhanh

– Người có cơ địa đặc biệt như:

  • Phụ nữ có thai
  • + Trẻ em
  • + Người béo phì
  • + Người cao tuổi
  • + Có bệnh kèm theo: Đái tháo đường, Viêm phổi, hen phế quản, bệnh tim, gan, thận.

– Người có hoàn cảnh đặc biệt như sống một mình, nhà ở xa các cơ sở y tế…

Trên đây là những điểm mấu chốt vô cùng quan trọng trong việc theo dõi và điều trị sốt xuất huyết tại nhà. Đặc biệt cần lưu ý phát hiện sớm sốt xuất huyết dấu hiệu cảnh báo để cấp cứu người bệnh kịp thời. Bên cạnh điều trị bệnh thì việc phòng bệnh cho người thân xung quanh cũng rất cần thiết.

BS Trần Hoài

Bệnh viên Ung bướu Nghệ An

 

(Visited 9 times, 1 visits today)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *