Cách học tập hiệu quả và kỹ năng tìm kiếm tài liệu dành cho sinh viên y khoa

04/09/2018

Kiến thức là những hiểu biết mà người học thu nhận và tích lũy được từ các nguồn tư liệu khác nhau như sách vở, mạng internet, băng – đĩa; từ giảng viên; từ các bạn bè; từ các kênh truyền thông đại chúng; từ kinh nghiệm thực tế… Kiến thức đóng vai trò rất quan trọng trong phát triển nghề nghiệp chăm sóc sức khỏe. Do vậy trong quá trình học cần có phương pháp dạy, học và lượng giá sao cho người học có thể tiếp nhận, tích lũy và áp dụng được một cách có hiệu quả nhất trong thực hành và phát triển nghề nghiệp.

1. Vai trò của tự học

Giảng đường Đại học Y Hà Nội lúc 21h

Giảng đường Đại học Y Hà Nội lúc 21h (Ảnh internet)

Đối với sinh viên đại học, những bài giảng trên lớp của giảng viên chỉ mang tính chất định hướng cho hoạt động học tập bởi vì khung chương trình dạy học thường rất nặng, giảng viên nhiều khi chỉ nêu vấn đề mà không có thời gian để giải quyết sâu sắc các vấn đề đó. Hơn nữa, thời gian học trên lớp thường cả buổi hoặc cả ngày, sinh viên thường cảm thấy mệt mỏi và bão hòa với khối lượng kiến thức dồn dập trong một buổi học. Vì vậy, để việc học tập thực sự có hiệu quả, sinh viên cần phải rèn luyện thói quen và kỹ năng tự học để hiểu các nội dung bài giảng và mở rộng kiến thức bài học. Tự học chính là cách học tập hiệu quả dành cho sinh viên y khoa.

2. Những gợi ý cách học tập hiệu quả thông qua tự học

Sinh viên Y Hà Nội tự học

Sinh viên Y Hà Nội tự học (Ảnh internet)

Sau đây là những gợi ý giúp các em có thể thực hiện tự học hiệu quả hơn:

  • Có mục tiêu rõ ràng và hợp lý trong học tập
  • Học thường xuyên trong từng khoảng thời gian ngắn
  • Tạo ra thói quen học tập thường xuyên
  • Xem lại bài học ngay trong ngày
  • Áp dụng chuỗi học tập tự nhiên
  • Chuẩn bị môi trường học tập
  • Học từ cơ bản
  • Thỉnh thoảng hãy nghỉ ngơi hợp lý
  • Tôn trọng trạng thái cảm xúc của em
  • Tôn trọng “sự xao lãng của não bộ”
  • Đừng để em bị cô lập trong học tập
  • Tránh làm nhiều việc trong khi đang học
  • Không đọc sách mà phải học từ sách
  • Tìm kiếm tài liệu cho bài học

3. Kỹ năng tìm kiếm tài liệu dành cho sinh viên y khoa

Một góc thư viện trường Đại học Y Hà Nội

Một góc thư viện trường Đại học Y Hà Nội (Ảnh internet)

Một trong các kỹ năng tự học quan trọng là kỹ năng tìm kiếm các tài liệu liên quan đến mục tiêu và nội dung bài học. Phần này sẽ giúp em nâng cao kỹ năng tìm kiếm tài liệu liên quan nhằm giúp các em tự học hiệu quả hơn.

3.1. Các bước tìm kiếm và tổng quan tài liệu tham khảo bao gồm

  • Xác định các thuật ngữ và từ khóa cần tìm.
  • Xác định mối liên quan lô-gic giữa các từ khóa và thuật ngữ tìm kiếm
  • Xác định nguồn thông tin
  • Tiến hành tìm kiếm
  • Đánh giá tài liệu tìm được

3.2. Từng bước của tìm kiếm được phân tích chi tiết dưới đây

– Xác định các thuật ngữ, từ khóa

Việc xác định các từ khóa để tìm kiếm được tài liệu thích hợp là bước quan trọng. Khi đã xác định rõ vấn đề học tập, em cần xác định được với nội dung học tập đó, em có thể tìm kiếm tài liệu bằng từ khóa hay thuật ngữ nào. Thông thường các từ khóa, hay thuật ngữ trả lời các câu hỏi sau:

  • CÁI GÌ? – Sự vật, sự việc, hiện tượng, vấn đề nào đang quan tâm
  • AI? – Đối tượng có sự vật hiện tượng, vấn đề đó là ai
  • KHI NÀO? – Vấn đề đó xảy ra khi nào, bối cảnh thời gian của chủ đề đó, có mức giới hạn thời gian nào hay không.
  • Ở ĐÂU? – Giới hạn địa lí (quốc gia, vùng miền, …) của vấn đề.

Ví dụ: Khi chúng ta quan tâm đến triệu chứng của viêm ruột thừa ở trẻ em châu Á thì các câu hỏi được đặt ra là:

  • CÁI GÌ? – Triệu chứng; viêm ruột thừa
  • AI? – Trẻ em
  • KHI NÀO? – Ở đây không có giới hạn về thời gian thì chúng ta có thể tìm các tài liệu trong vòng khoảng 5, 10 năm trở lại đây, hoặc không cần mốc thời gian.
  • Ở ĐÂU? – châu Á

– Xác định nguồn thông tin

Khi đã có được thông tin cần tìm kiếm, bước tiếp theo là lựa chọn những nguồn thông tin phù hợp nhất để tìm kiếm tài liệu tham khảo. Tương ứng với các loại tài liệu khác nhau sẽ có những nguồn thông tin khác nhau. Các loại tài liệu, thông tin có thể đã được công bố (sách đã xuất bản, bài báo khoa học. luận án, luận văn, văn bản pháp quy…) hoặc chưa được công bố (báo cáo tại các hội nghị, báo cáo chờ in…) hoặc thậm chí chỉ là những trao đổi, thảo luận cá nhân về những kết quả nghiên cứu và/hoặc kết luận ban đầu giữa các nhà nghiên cứu.

Khi tìm kiếm tài liệu tham khảo khoa học, em cần nghĩ đến các thư viện và trung tâm tài liệu. Có thể hiện nay các thư viện Việt Nam (thư viện quốc gia, thư viện chuyên ngành khoa học, thư viện đại học, …) chưa có đủ một lượng tài liệu mới dồi dào, phong phú, đáp ứng nhu cầu của đông đảo người quan tâm thuộc nhiều lĩnh vực nhưng cũng không nên bỏ qua lượng tài liệu tuy cũ nhưng có tính chất kinh điển, căn bản, đã được chọn lọc và tích lũy trong thời gian dài.

Bên cạnh hệ thống thư viện được tổ chức quy củ, chặt chẽ, các trung tâm tài liệu (của các đơn vị nghiên cứu, các tổ chức chuyên môn,…) có quy mô nhỏ hơn, nhưng bù lại, các tài liệu lưu trữ có tính đặc thù chuyên môn cao, nhất là các tài liệu tập trung về một số chủ đề chuyên biệt, là thế mạnh hay mối quan tâm ưu tiên của từng cơ quan.

Ngày nay, với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin, nguồn thông tin mà chúng ta không thể thiếu được là các cơ sở dữ liệu trên mạng internet. Cơ sở dữ liệu trên mạng internet có nhiều dạng, có thể kể đến như sau:

  • Sách điện tử (E-books)
  • Báo điện tử (E-journals)
  • Cơ sở dữ liệu điện tử (Electronic Databases)
  • Tài liệu tham khảo điện tử (Electronic Reference)
  • Các chương trình học qua mạng điện tử (E-learning programmes)
  • Các luận văn điện tử (Electronic Theses)
  • Các vật liệu nghe nhìn hay video theo yêu cầu (Video-on-Demand and Audio Visual Materials)

Các cơ sở dữ liệu thông tin khoa học kỹ thuật thường được các công ty, tổ chức lớn xây dựng, bằng cách tập hợp thông tin tóm tắt từ rất nhiều các tạp chí chuyên ngành khác nhau, sắp xếp và tổ chức sao cho việc tìm kiếm thông tin (chủ yếu là các bài báo đăng trên các tạp chí chuyên ngành) được dễ dàng hơn.

Một số trang tìm kiếm tài liệu y khoa uy tín

  • Cơ sở dữ liệu PubMed – www.pubmed.gov- cơ sở dữ liệu khổng lồ về các bài báo chuyên ngành y học, hóa sinh và sinh học phân tử, do Thư viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ (NLM) xây dựng và phát triển. Thông tin tóm tắt có hệ thống, có thông tin thống kê trích dẫn, có liên kết đến các nguồn cung cấp toàn văn (miễn phí hoặc thu phí) cho các bài báo.
  • Đại học Harvard, Hoa Kỳ (http:// www.harvard.edu/)
  • Đại học London School of Hygiene & Tropical Medicine, Anh Quốc (http:// www.lshtm.ac.uk/)
  • Đại học Sydney, Úc (http:// www.usyd.edu.au/)
  • Tổ chức Y tế thế giới (http://www.who.int )
  • Tổ chức kiểm soát bệnh tật của Hoa kỳ (http://www.cdc.gov)
  • Quỹ Nhi đồng liên hợp quốc (http://www.unicef.org)
  • Tạp chí tiếp cận mở nổi tiếng có thể kể đến là BiomedCentral (http://www. pubmedcentral.com), Public Library of Science (http://www.plos.org).
  • Cổng thông tin khoa học, y học và công nghệ ScienceDirect (http://www.sciencedirect.com)
  • Nhà xuất bản Springer (http://www.springer.com/)
  • Nhà xuất bản Lippincott Williams & Wilkins (http://www.lww.com/)

– Tiến hành tìm kiếm

  • Tìm theo mục và phụ mục: đây là cách tìm kiếm đơn giản nhất dành cho người dùng mạng.
  • Tìm theo từ: cách này đòi hỏi người dùng mạng phải có những hiểu biết nhất định về chủ đề cần tìm. 

Việc sử dụng các công cụ tìm kiếm (search engine) là phương pháp được áp dụng rộng rãi hiện nay. Các công cụ tìm kiếm các thông tin trên mạng phổ biến là:

  • Google: bộ máy tìm kiếm được sử dụng nhiều nhất hiện nay. Google có nhiều tính năng tìm kiếm nâng cao khác nhau, giúp dễ dàng giới hạn phạm vi tìm kiếm. Có giao diện bằng nhiều thứ tiếng, kể cả tiếng Việt.
  • Google Scholar: giúp tìm kiếm các thông tin thuần túy khoa học và học thuật (sách, tạp chí, luận văn, luận án, bài giảng,…), thu thập từ các trường đại học, viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm, nhà xuất bản khoa học, các chuyên gia, các tổ chức, v.v.

Hầu hết các công cụ tìm kiếm đều cho phép kết hợp các toán tử Boolean: AND (VÀ), OR (HOẶC), NOT (KHÔNG). Thông thường, toán tử AND được lập mặc định cho nhiều từ khóa được sử dụng đồng thời (trừ trường hợp tìm “chuỗi chính xác”).

  • AND: kết quả phải có chứa tất cả các từ cần tìm. Ví dụ “trẻ em” AND “suy dinh dưỡng”=> tài liệu bao gồm cả 2 cụm từ
  • OR: Kết quả có chứa một hoặc nhiều trong số các từ đi kèm với toán tử này. Ví dụ “qui chế” OR “quy chế”, “viet nam” OR “vietnam”
  • NOT: Bỏ những từ không cần thiết. Ví dụ “trường y” NOT “công cộng”

Bạn cũng có thể tìm kiếm các tập có phần mở rộng (phần đuôi) đã biết trước (.DOC, .PDF, .PPT, AV, .MP3, .PS, .SWF, .RTF, v.v.). Đối với các tài liệu khoa học, hai định dạng được sử dụng ngày càng nhiều, đó là: .PDF và .PPT. Dùng chức năng tìm hạn chế trong hai loại định dạng này có khả năng lọc thông tin rất cao, vì hai định dạng này không được dùng phổ biến trong các nguồn thông tin không có mục tiêu khoa học và giáo dục.

  • .PDF (Portable Document File): là một định dạng rất phổ biến để trao đổi thông tin qua mạng, nhờ dung lượng nhẹ, khả năng chuyển dạng từ các tập tin văn bản (.DOC, .ODT, .RTF,…) rất cao, có khả năng tích hợp vào bên trong trình duyệt mạng. Hầu hết các nhà cung cấp tài liệu, các bài báo khoa học đều sử dụng định dạng này cho các tài liệu của mình.
  • .PPT (Microsoft PowerPoint): đây là định dạng đặc trưng dùng trong các bài thuyết trình, trình chiếu. Giới hạn tìm kiếm trong định dạng .PPT có thể giúp lọc được thông tin hiệu quả để tìm được rất nhiều bài giảng khoa học, giáo dục với hình ảnh sinh động và thông tin có giá trị.

Em có  thể dùng  hàm:  “filetype:địnhdạng”, không có dấu chấm trước tên định dạng.Ví dụ 1: dùng hàm “medicine site:edu filetype:ppt” trong Google có thể giúp tìm các tài liệu có định dạng .PPT về chủ đề “medicine” từ các trường đại học. Em cũng có thể dùng chức năng tìm kiếm nâng cao với các trường tìm kiếm đã thiết kế sẵn.

– Đánh giá và chọn lọc kết quả

Đánh giá và chọn lọc kết quả là một công việc quan trọng trong quá trình tìm kiếm thông tin. Khi tìm kiếm thông tin trong một cơ sở dữ liệu, một cơ quan xuất bản khoa học, có thể tạm yên tâm về độ tin cậy và giá trị khoa học của các tài liệu được giới thiệu. Còn đối với các bộ máy tìm kiếm phổ thông, cần có sự đánh giá nghiêm ngặt hơn với những kết quả thu được, gồm hai bước: đánh giá nhanh để chọn tài liệu có thể phù hợp; đánh giá tổng quát để xác nhận độ tin cậy và tính phù hợp.

Tự học là một kỹ năng quan trọng mà sinh viên đại học cần phải rèn luyện và tạo thành thói quen thường xuyên. Em không nên chỉ học những nội dung có trong sách giáo khoa mà nên mở rộng và đào sâu kiến thức bằng cách tìm đọc những tài liệu tham khảo liên quan. Với thói quen đó em sẽ hiểu rõ, hiểu sâu nội dung bài học và cập nhật những kiến thức và thông tin mới liên quan đến vấn đề của bài học.

Xem thêmBác sỹ nội trú – ước mơ của sinh viên y khoa

PGS.TS Kim Bảo Giang

Phó viện trưởng, Viện Đào tạo y học dự phòng và y tế công cộng, Đại học Y Hà Nội

Trích “Cẩm nang Học tích cực cho sinh viên y khoa”

 

(Visited 16 times, 1 visits today)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *