Cảnh giác với bệnh tiêu chảy cấp ở người lớn

Tiêu chảy cấp ở người lớn vốn luôn bị người bệnh coi nhẹ và thường tự ý điều trị tại nhà theo kinh nghiệm. Tuy nhiên bệnh nào cũng đem theo những nguy hiểm tiềm ẩn. Vậy bệnh tiêu chảy cấp ở người lớn dưới góc nhìn khoa học như thế nào?

Thế nào là tiêu chảy cấp ở người lớn

Tiêu chảy cấp ở người lớn
Tiêu chảy cấp ở người lớn 

Biểu hiện bệnh tiêu chảy cấp ở người lớn là tình trạng số lần đi tiêu > 3 lần trong ngày kèm phân nhão sệt hoặc lỏng như nước có màu vàng nâu/trắng đục. Các triệu chứng đi kèm như đau bụng, buồn nôn, nôn ói hoặc sốt thường có trong tiêu chảy cấp.

Tiêu chảy cấp là một trong các bệnh lý thường gặp nhất xảy ra trong mọi lứa tuổi. Đa số người lớn thường bị tiêu chảy cấp 4 lần/năm. Tiêu chảy cấp thường xuất hiện đột ngột và không kéo dài quá 14 ngày.

Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp ở người lớn

Do ngộ độc thực phẩm

Tiêu chảy cấp là con đường giúp cơ thể đào thải nhanh chóng các virus, vi trùng hoặc độc tố ra khỏi ống tiêu hóa. Do đa số các trường hợp tiêu chảy cấp là do nhiễm virus (rotavirus, adenovirus…), chúng sẽ được cơ thể làm sạch trong vài ngày với trị liệu phù hợp tại nhà. Vi trùng có tên E.coli là nguyên nhân gây tiêu chảy nhiều nhất thường do thực phẩm bị nhiễm.

Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp chủ yếu đến từ việc ăn uống
Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp chủ yếu đến từ việc ăn uống 

Do dùng thuốc

Một số loại thuốc (tây dược hoặc đông dược) có thể gây tiêu chảy do chứa các chất có tác dụng nhuận trường (sorbitol, fructose, magne…).

Thuốc kháng sinh

Thuốc có thể gây tiêu chảy do tình trạng loạn khuẩn ruột thường tự khỏi khi ngưng thuốc. Trường hợp nặng nề hơn do nhiễm khuẩn Clostridium difficile cần phải dùng thuốc thích hợp để điều trị.

Thuốc nhuận trường

Hay gặp là Dulcolax… có thể gây tiêu chảy cấp do dùng quá liều hoặc sự đáp ứng quá nhạy cảm của cơ thể.

Do thói quen sinh hoạt

Uống nước chưa đun sôi hoặc chưa diệt khuẩn là nguyên nhân bị nhiễm các virus, vi trùng hoặc kí sinh trùng (lỵ amib, giardia lamblia…).

Do nguyên nhân khác

  • Một số người bị tiêu chảy khi đi du lịch do ăn uống hoặc do môi trường không vệ sinh. Một số trường hợp khác do cơ thể không dung nạp chất lactose có trong sữa và hiếm hơn tình trạng tiêu chảy có thể xuất hiện trên những người bị stress, lo lắng quá mức hoặc đang mắc Hội chứng ruột kích thích (dạng rối loạn tiêu hóa chức năng).
  • Tiêu chảy thường tái phát đôi khi kèm nhầy, máu trong phân hoặc sốt nhẹ có thể do bệnh Viêm đại tràng mạn tính (viêm loét trực đại tràng xuất huyết mạn, bệnh Crohn).
  • Tiêu chảy cũng có thể là hậu quả của Hội chứng kém hấp thu hoặc bệnh lý ác tính.
  • Tiêu chảy có thể xảy ra sau phẫu thuật dạ dày, ruột hoặc túi mật, hoặc sau phẫu thuật dạ dày để điều trị bệnh béo phì.

Đôi khi rất khó xác định nguyên nhân gây tiêu chảy cấp một cách chính xác. Mặc dù tiêu chảy cấp người lớn gây ra không ít phiền toái nhưng thật may đa số trường hợp có thể điều trị tại nhà.

Tiêu chảy cấp ở người lớn có lây không?

Tiêu chảy cấp là bệnh có lây truyền

Nguồn lây truyền từ đâu?

Phân của người bệnh hoặc người lành mang virus gây bệnh (virus rota..)

Ngoài ra có thể lây qua các thực phẩm và vật dụng khác

Các phương thức lây truyền

Virus gây bệnh có thể lây qua đường phân-miệng, hoặc theo đường hô hấp

Nhiễm khuẩn thực phẩm: Thực phẩm không còn tươi, hoặc bị ôi thiu,thực ăn sống và chín để lẫn lộn..

Không rửa tay trước khi nấu ăn, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh

Điều trị tiêu chảy cấp ở người lớn

Nguyên tắc điều trị

Mục đích chính trong điều trị tiêu chảy cấp là tránh mất nước trên bệnh nhân

  • Người bệnh cần uống nhiều nước chín được chia thành nhiều lần.
  • Lượng nước chín uống ít nhất 1 lít/giờ (hoặc oresol) cho đến khi tiêu chảy không còn.

Điều trị tại nhà

Uống oresol

Bù đủ lượng nước và điện giải là cách điều trị tiêu chảy hiệu quả nhất. Người bệnh cần uống theo đúng liều lượng và đổ bỏ sau 24h (nếu chưa uống hết)

Chế độ ăn chín uống sôi

  • Bắt đầu ăn nhẹ vào ngày hôm sau
  • Tránh dùng thực phẩm chứa các gia vị, trái cây, thức uống có cồn, cà phê, sữa trong vòng 48 giờ sau khi hết tiêu chảy.
  • Tránh nhai kẹo cao su do chứa các loại đường như sorbitol, xylitol.
  • Nếu người bệnh đang mang thai, tốt nhất nên tham khảo ý kiến của bác sỹ trước khi dùng thuốc
Bù đủ lượng nước thiếu hụt là cách điều trị tiêu chảy cấp
Bù đủ lượng nước thiếu hụt là cách điều trị tiêu chảy cấp 

Điều trị dùng thuốc

Một số thuốc thường dùng trong điều trị tiêu chảy cấp ở người lớn

  • Diosmectite: Tác dụng bao phủ niêm mạc ruột, hấp phụ các độc tố giúp giảm số lần đi tiêu và rút ngắn thời gian tiêu chảy. Dùng được cho mọi lứa tuổi và không có chống chỉ định. Riêng đối với bệnh nhân người lớn tiêu chảy cấp, liều dùng có thể 2 gói/lần x 3 lần/ngày trong những ngày đầu, sau đó là trung bình 3 gói/ ngày.
  • Bismuth subsalicylate, Kaolin-pectin: Có thể giảm số lần đi tiêu. Không dùng cho trẻ con và trên người nhiễm HIV do gây độc tế bào thần kinh.
  • Than hoạt tính: Chủ yếu dùng trong trường hợp ngộ độc thực phẩm hoặc ngộ độc thuốc.

Một số lưu ý khi sử dụng các thuốc trị tiêu chảy

  • Tuyệt đối không tự điều trị tại nhà khi tiêu chảy kèm lẫn máu, sốt cao hoặc có những biểu hiện nặng của bệnh (mệt mỏi do mất nhiều nước, đau quặn bụng liên tục…).
  • Các thuốc cầm tiêu chảy như Loperamide có thể dùng để ức chế nhu động ruột và giảm số lần đi tiêu (tránh dùng cho trẻ < 5 tuổi). Không dùng trong trường hợp đi tiêu phân lẫn máu và sốt vì có thể gây giãn ruột, kích thích xuất hiện hội chứng tăng urê máu và tán huyết.
  • Các dạng Probiotic (men vi sinh Lactobacillus, bào tử nấm Sacharomycces boulardii) có lợi do giúp cân bằng hệ vi khuẩn chí trong ruột, cải thiện tình trạng tiêu hóa.
  • Vệ sinh tốt, chế biến thực phẩm hợp vệ sinh, rửa tay với xà phòng sau mỗi lần đi tiêu hoặc sau khi chăm sóc người đang bị tiêu chảy cấp.

Khi nào người bệnh cần vào viện gấp

Đến cơ sở y tế hoặc nhập viện ngay khi bệnh nhân có các biểu hiện sau:

  • Dấu hiệu mất nước ngày càng nặng (da khô, mắt lõm, khát nước liên tục…)
  • Tiêu chảy trầm trọng (tiêu phân lỏng nước > 10 lần trong 24 giờ).
  • Phân đen như bã cà phê hoặc lẫn máu. Đây là biểu hiện của xuất huyết tiêu hóa
  • Sốt cao.

Phòng bệnh tiêu chảy cấp ở người lớn như thế nào?

Phòng bệnh tiêu chảy cấp từ chính thói quen sinh hoạt hàng ngày
  Phòng bệnh tiêu chảy cấp từ chính thói quen sinh hoạt hàng ngày (Ảnh internet)

Vệ sinh ăn uống, an toàn thực phẩm (ăn chín, uống sôi); đặc biệt trên những phụ nữ mang thai, người lớn tuổi mắc nhiều bệnh nội khoa khác, hoặc trẻ con < 5 tuổi.

Rửa sạch tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi vứt rác, thay bỉm cho trẻ nhỏ, sau khi chơi với vật nuôi

Khi bị tiêu chảy cấp nên nghỉ ngơi tại nhà, tránh tiếp tục đi đến cơ quan, trường học

Lưu ý giữ gìn vệ sinh an toàn thực phẩm, bằng cách:

  • Không sử dụng nước nhiễm khuẩn
  • Không uống nước chưa đun sôi
  • Rửa kĩ rau củ quả trước khi sử dụng
  • Giữ thực phẩm trong tủ lạnh ở nhiệt độ dưới 40C hoặc đông lạnh ở -180C
  • Nấu chín các loại thức ăn trước khi sử dụng
  • Khi luộc trứng nên luộc đến khi lòng đỏ chín kĩ
  • Vệ sinh tay, dao và thớt sau khi dùng để thái các thực phẩm sống.