Giảm cân nội khoa là một phương pháp giảm cân toàn diện, kết hợp giữa liệu pháp thay đổi hành vi, dinh dưỡng khoa học, vận động hợp lý và sử dụng thuốc hỗ trợ khi cần thiết, giúp đạt được kết quả an toàn và bền vững. Không chỉ cải thiện vóc dáng, phương pháp này còn hỗ trợ điều trị các bệnh lý liên quan đến thừa cân và béo phì như đái tháo đường, tăng huyết áp và bệnh tim mạch, mang lại sức khỏe toàn diện.

I. Béo phì là gì?

Béo phì là tình trạng tích tụ mỡ thừa hoặc bất thường, có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.

Chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index – BMI) là tiêu chí được các tổ chức y tế thế giới WHO và Bộ Y tế Việt Nam sử dụng để đánh giá thừa cân, béo phì ở người trưởng thành.

BMI được tính bằng công thức: BMI = Cân nặng (kg) / [Chiều cao (m)]²

Phân loại BMI áp dụng tại Việt Nam (dựa trên khuyến nghị khu vực châu Á – Thái Bình Dương):

        Ngoài BMI, Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo sử dụng vòng bụng để đánh giá nguy cơ sức khỏe: béo phì dạng nam (béo phì phần trên cơ thể, béo phì kiểu bụng, béo phì hình quả táo, béo phì trung tâm) khi vòng bụng ≥ 90 cm ở nam và ≥ 80 cm ở nữ.

II. Các nguy cơ sức khỏe do thừa cân, béo phì

Thừa cân, béo phì là yếu tố nguy cơ chính dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm:

• Bệnh tim mạch: gia tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh mạch vành, và đột quỵ.
• Đái tháo đường típ 2: tỷ lệ mắc bệnh này ở người béo phì cao gấp nhiều lần so với người bình thường.
• Bệnh lý cơ xương khớp: thừa cân gây áp lực lên các khớp, dẫn đến thoái hóa khớp sớm.
• Rối loạn chuyển hóa: gây rối loạn lipid máu và hội chứng chuyển hóa.
• Nguy cơ ung thư: béo phì liên quan đến nhiều loại ung thư, đặc biệt là ung thư vú, nội mạc tử cung, và đại trực tràng.
• Vấn đề tâm lý: thừa cân, béo phì có thể gây mặc cảm, trầm cảm và giảm chất lượng cuộc sống.

Những nguy cơ này đòi hỏi các biện pháp can thiệp sớm, từ thay đổi lối sống đến điều trị y khoa, nhằm kiểm soát cân nặng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

III. Béo phì nên được quản lý như thế nào?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều tổ chức y tế quốc tế như Hiệp hội Béo phì Hoa Kỳ (The Obesity Society – TOS), Hiệp hội Nghiên cứu Béo phì Châu Âu ( European Association for the Study of Obesity – EASO),  Hội béo phì Canada (Obesity Canada) và Bộ Y tế Việt Nam , béo phì là một bệnh mạn tính phức tạp, cần được quản lý lâu dài tương tự như các bệnh như tăng huyết áp hoặc đái tháo đường. Việc điều trị béo phì không chỉ tập trung vào việc giảm cân mà còn hướng đến cải thiện sức khỏe tổng thể và chất lượng cuộc sống. Các nguyên tắc chính trong quản lý béo phì bao gồm:

• Chiến lược thực tế và bền vững: Các giải pháp giảm cân “nhanh” thường không duy trì được hiệu quả lâu dài. Việc quản lý béo phì cần dựa trên các phương pháp thực tế, dễ áp dụng và có thể duy trì trong thời gian dài.
• Cải thiện sức khỏe toàn diện: Mục tiêu không chỉ là giảm số cân nặng, mà còn ngăn ngừa tăng cân trở lại và đạt được những cải thiện nhỏ nhưng ý nghĩa đối với sức khỏe, chẳng hạn như giảm nguy cơ bệnh lý liên quan đến béo phì.
• Cá nhân hóa phương pháp điều trị: Kế hoạch quản lý béo phì cần được điều chỉnh phù hợp với nhu cầu của từng cá nhân, bao gồm chế độ ăn uống, hoạt động thể lực, sức khỏe tâm lý và các bệnh lý nền.

IV. Những phương pháp giảm cân nào đã được Bộ Y tế Việt Nam phê duyệt?

Theo tài liệu “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh béo phì” ban hành kèm theo Quyết định số 2892/QĐ-BYT ngày 22/10/2022 của Bộ Y tế Việt Nam, các phương pháp giảm cân được phê duyệt bao gồm:

Can thiệp lối sống

Đây là nền tảng đảm bảo duy trì giảm cân bền vững và an toàn, bao gồm:

• Chế độ dinh dưỡng: Áp dụng chế độ ăn giảm năng lượng, cân đối các nhóm chất dinh dưỡng, tăng cường rau xanh và hoa quả, hạn chế chất béo và đường.

• Hoạt động thể lực: Tăng cường vận động, luyện tập thể dục thể thao phù hợp với tình trạng sức khỏe và khả năng của mỗi người.

• Thay đổi hành vi và hỗ trợ tâm lý: Giúp người bệnh nhận thức đúng về tình trạng thừa cân, béo phì và duy trì động lực trong quá trình giảm cân.

Điều trị bằng thuốc

Được xem xét khi can thiệp lối sống trong 3 tháng không đạt hiệu quả giảm ít nhất 5% cân nặng, áp dụng cho người có BMI ≥ 25 kg/m². Việc sử dụng thuốc phải tuân thủ chỉ định của bác sĩ và theo dõi chặt chẽ.

Phẫu thuật giảm cân

Chỉ định cho những trường hợp thất bại với các phương pháp không phẫu thuật, áp dụng cho người có BMI ≥ 35 kg/m² hoặc BMI ≥ 30 kg/m² kèm theo các bệnh lý liên quan đến béo phì. Phương pháp này cần được thực hiện tại các cơ sở y tế chuyên khoa với đội ngũ bác sĩ có kinh nghiệm.

Việc lựa chọn phương pháp giảm cân phù hợp cần dựa trên đánh giá toàn diện về tình trạng sức khỏe, mức độ béo phì và các bệnh lý kèm theo của từng cá nhân, đồng thời tuân thủ hướng dẫn và theo dõi của nhân viên y tế.

V. Giảm cân nội khoa là gì?

Giảm cân nội khoa là phương pháp điều trị thừa cân, béo phì thông qua các chiến lược không xâm lấn như Bộ Y tế Việt Nam đã phê duyệt cho quản lý cân bặng bao gồm thay đổi lối sống, điều chỉnh hành vi, hỗ trợ tâm lý và sử dụng thuốc khi cần thiết. Mục tiêu của phương pháp không chỉ dừng lại ở việc giảm cân mà còn hướng đến cải thiện sức khỏe toàn diện, giải quyết các nguyên nhân cốt lõi gây thừa cân, béo phì và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm liên quan.

Với tính an toàn và hiệu quả, giảm cân nội khoa đã trở thành xu hướng trong điều trị thừa cân, béo phì. Phương pháp này phù hợp với những người không đủ điều kiện hoặc chưa sẵn sàng cho các can thiệp phẫu thuật xâm lấn. Hơn nữa, việc phối hợp đa chuyên khoa giữa các bác sĩ nội khoa, bác sĩ nội tiết, chuyên gia dinh dưỡng và huấn luyện viên thể chất đảm bảo rằng người bệnh nhận được sự hỗ trợ toàn diện và cá nhân hóa.

Nguyên tắc hoạt động của giảm cân nội khoa

• Dinh dưỡng khoa học: dinh dưỡng là nền móng quan trọng trong giảm cân nội khoa. Các chế độ ăn được thiết kế khoa học, cân bằng và cá nhân hóa dựa trên nhu cầu, thói quen và mục tiêu của từng người. Việc này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả giảm cân mà còn duy trì kết quả bền vững, phù hợp với lối sống hàng ngày.
• Vận động hợp lý: vận động là yếu tố không thể thiếu trong hành trình giảm cân. Các bài tập được điều chỉnh phù hợp với tình trạng sức khỏe, giúp tăng cường khả năng đốt mỡ, xây dựng cơ bắp và cải thiện sức khỏe tim mạch.
• Sử dụng thuốc hỗ trợ khi cần thiết: trong trường hợp các biện pháp thay đổi lối sống chưa đạt hiệu quả mong muốn, việc sử dụng thuốc giảm cân được cân nhắc như một phần trong phác đồ giảm cân nội khoa. Các loại thuốc giảm cân hiện đại, đã được FDA phê duyệt và ứng dụng rộng rãi, bao gồm orlistat, phentermine-topiramate, naltrexone-bupropion và các chất đồng vận GLP-1 như liraglutide, semaglutide, tirzepatide giúp hỗ trợ giảm cân hiệu quả và an toàn. Việc sử dụng các loại thuốc này cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn và theo dõi chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa, đảm bảo hiệu quả và an toàn cho người sử dụng.
• Sự phối hợp giữa các chuyên khoa: giảm cân nội khoa đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bác sĩ chuyên khoa, chuyên gia dinh dưỡng và huấn luyện viên thể chất. Sự hợp tác này không chỉ mang lại hiệu quả giảm cân cao mà còn đảm bảo tính an toàn, cá nhân hóa và bền vững cho từng người bệnh.

Giảm cân nội khoa là một giải pháp toàn diện, hiệu quả và phù hợp với xu hướng chăm sóc sức khỏe hiện đại. Phương pháp này không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn mang lại những cải thiện vượt trội về sức khỏe tổng thể, tạo nền tảng cho một cuộc sống khỏe mạnh và cân bằng hơn.

VI. Lợi ích của phương pháp giảm cân nội khoa

Phương pháp giảm cân nội khoa đang dần trở thành lựa chọn ưu tiên cho những ai muốn giảm cân an toàn, hiệu quả và bền vững. Đây là phương pháp được khuyến cáo bởi các hiệp hội y khoa hàng đầu trong điều trị béo phì hiện nay như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hiệp hội Béo phì Hoa Kỳ (The Obesity Society), Hiệp hội Nội tiết và Chuyển hóa Hoa Kỳ (The Endocrine Society), Hiệp hội Dinh dưỡng lâm sàng Quốc tế (The International Society for Clinical Nutrition) và Bộ Y tế Việt Nam.

Giảm cân bằng phương pháp nào cũng mang lại nhiều lợi ích toàn diện cho sức khỏe, bao gồm:

• Giảm nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng: như đái tháo đường típ 2, bệnh tim mạch, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa.
• Cải thiện chức năng hô hấp và vận động: giảm gánh nặng lên hệ cơ xương khớp, tăng khả năng di chuyển và giảm nguy cơ thoái hóa khớp.
• Cải thiện sức khỏe tâm lý: giảm căng thẳng, tăng cường sự tự tin và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
• Nâng cao chất lượng cuộc sống: giảm cảm giác mệt mỏi, tăng cường năng lượng và cải thiện khả năng làm việc hàng ngày.

So với các phương pháp giảm cân khác, giảm cân nội khoa có nhiều ưu điểm vượt trội:

• Không xâm lấn: Không yêu cầu can thiệp phẫu thuật, tránh được các rủi ro và biến chứng liên quan đến phẫu thuật.
• An toàn và hiệu quả: Các phác đồ được thiết kế dựa trên nền tảng khoa học, cá nhân hóa cho từng người.
• Khả năng duy trì lâu dài: Tập trung vào thay đổi hành vi và thói quen sống, giúp giảm cân bền vững và hạn chế tái tăng cân trở lại.
• Hỗ trợ toàn diện: Kết hợp giữa dinh dưỡng khoa học, vận động hợp lý và các biện pháp y học tiên tiến, đảm bảo tối ưu hóa hiệu quả.
• Phù hợp với nhiều đối tượng: Những người không đủ điều kiện phẫu thuật hoặc chưa sẵn sàng thực hiện các phương pháp xâm lấn.

VII. Ai phù hợp với phương pháp giảm cân nội khoa?

Giảm cân nội khoa là phương pháp phù hợp cho những người thừa cân hoặc béo phì, đặc biệt là những người có chỉ số BMI cao hơn 25, theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) dành cho người châu Á. Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc các bệnh lý liên quan đến thừa cân và béo phì, như đái tháo đường, huyết áp cao và các vấn đề về tim mạch, vì vậy việc giảm cân là rất cần thiết để cải thiện sức khỏe.

Ngoài ra, những người có bệnh lý nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ hoặc các vấn đề liên quan đến béo phì cũng rất cần sự hỗ trợ của phương pháp giảm cân nội khoa. Các bệnh lý này thường gây khó khăn trong việc giảm cân tự nhiên và có thể trở nên nghiêm trọng nếu không được kiểm soát đúng cách.

Phương pháp giảm cân nội khoa cũng là lựa chọn lý tưởng cho những người đã thử các biện pháp giảm cân thông thường như chế độ ăn kiêng hoặc tập luyện nhưng không đạt được kết quả mong muốn.

Cuối cùng, những người muốn giảm cân an toàn, hiệu quả mà không muốn thực hiện phẫu thuật cắt bỏ dạ dày hoặc áp dụng các phương pháp giảm cân thiếu khoa học cũng là đối tượng lý tưởng cho phương pháp này. Giảm cân nội khoa không chỉ an toàn mà còn mang lại kết quả ổn định và bền vững.

VIII. Những điều cần lưu ý khi giảm cân nội khoa

Giảm cân nội khoa đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt theo phác đồ điều trị được thiết kế cá nhân hóa bởi đội ngũ bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng và huấn luyện viên thể chất. Điều này bao gồm duy trì chế độ ăn uống khoa học, thực hiện đúng các bài tập vận động và sử dụng thuốc (nếu được kê đơn) theo đúng liều lượng và thời gian. Sự phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và chuyên gia là yếu tố quyết định để đạt được hiệu quả giảm cân tối ưu và bền vững.

Mặc dù các loại thuốc giảm cân được đánh giá an toàn và hiệu quả, người sử dụng vẫn cần lưu ý đến một số tác dụng phụ tiềm ẩn, chẳng hạn như:

• Orlistat thường gây ra các tác dụng phụ về tiêu hóa, bao gồm tiêu chảy, đầy hơi, và phân chảy mỡ, do giảm hấp thu chất béo từ thức ăn. Ngoài ra, thuốc có thể dẫn đến thiếu hụt các vitamin tan trong chất béo như vitamin A, D, E và K nếu không được bổ sung đầy đủ.
• Phentermine-Topiramate có thể gây khô miệng, táo bón, mất ngủ, và tê bì. Một số người có thể gặp các tác dụng phụ về thần kinh như trí nhớ kém, chóng mặt hoặc thay đổi tâm trạng. Do đó, việc sử dụng cần được giám sát chặt chẽ để giảm thiểu rủi ro.
• Naltrexone-Bupropion thường gây buồn nôn, táo bón, đau đầu, chóng mặt, và mất ngủ. Một số trường hợp hiếm gặp có thể xuất hiện viêm túi mật, sỏi mật, hoặc các biến chứng liên quan đến trầm cảm và co giật.
• GLP-1RA thường gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, táo bón và đầy hơi, chủ yếu trong giai đoạn đầu điều trị và giảm dần theo thời gian. Một số phản ứng tại chỗ tiêm như đau, đỏ hoặc sưng nhẹ cũng có thể xảy ra nhưng không nghiêm trọng. Hiếm gặp hơn, GLP-1RA có thể gây viêm tụy cấp, rối loạn chức năng thận hoặc hạ đường huyết (khi kết hợp với insulin hoặc sulfonylurea). Những trường hợp này cần được theo dõi chặt chẽ và xử lý kịp thời nếu xảy ra.

Việc sử dụng thuốc giảm cân cần được thực hiện dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa để kịp thời điều chỉnh liều lượng hoặc chuyển đổi thuốc nếu cần.

Thành công của giảm cân nội khoa không chỉ phụ thuộc vào thuốc hoặc phác đồ điều trị, mà còn nằm ở sự kiên trì và ý thức thay đổi lối sống của người bệnh. Các thói quen mới như ăn uống lành mạnh, vận động đều đặn và kiểm soát stress cần được duy trì lâu dài để đảm bảo hiệu quả giảm cân và hạn chế tái tăng cân. Sự thay đổi bền vững đòi hỏi thời gian, nhưng những cải thiện nhỏ mỗi ngày sẽ tạo nên kết quả lớn trong tương lai.

Tóm lại, giảm cân nội khoa là một phương pháp toàn diện, hiệu quả và an toàn, mang đến giải pháp kiểm soát cân nặng phù hợp với nhiều đối tượng. Không chỉ hỗ trợ giảm cân, phương pháp này còn giúp cải thiện sức khỏe tổng thể, giảm nguy cơ các bệnh lý liên quan đến thừa cân và béo phì, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống. Sự phối hợp giữa các chuyên gia, kế hoạch điều trị cá nhân hóa và ý thức thay đổi lối sống của người bệnh là yếu tố cốt lõi để đảm bảo hiệu quả và duy trì kết quả lâu dài. Giảm cân nội khoa không chỉ là một hành trình cải thiện vóc dáng mà còn là nền tảng để xây dựng một lối sống khỏe mạnh, cân bằng và bền vững. Đây là xu hướng chăm sóc sức khỏe hiện đại, đáp ứng nhu cầu của những ai mong muốn một phương pháp giảm cân khoa học, an toàn và đáng tin cậy.

Tài liệu tham khảo

1. Managing Obesity by Obesity Canada. Accessed 19 Dec 2024. https://obesitycanada.ca/managing-obesity/

2. Consensus Statement on Obesity. Accessed 21 Dec 2024. https://www.obesity.org/

3. Definition Of Obesity.  Accessed 21 Dec 2024. https://easo.org/obesity/obesity-definition/#:~:text=Definition%3A,that%20consists%20of%20different%20phenotypes.

4. Sharaiha RZ, Shikora S, White KP, Macedo G, Toouli J, Kow L. Summarizing Consensus Guidelines on Obesity Management: A Joint, Multidisciplinary Venture of the International Federation for the Surgery of Obesity & Metabolic Disorders (IFSO) and World Gastroenterology Organisation (WGO). J Clin Gastroenterol. 2023;57(10):967-976. doi:10.1097/MCG.0000000000001916
5. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh béo phì (ban hành kèm theo quyết định số 2892/qđ-byt ngày 22 tháng 10 năm 2022 của bộ trưởng bộ y tế)

6. Obesity by WHO. Accessed 19 Dec 2024. https://www.who.int/health-topics/obesity#tab=tab_1

7. GLP-1 Receptor Agonists: Beyond Their Pancreatic Effects Xin Zhao1‡, Minghe Wang1‡, Zhitong Wen1, Zhihong Lu1, Lijuan Cui1, Chao Fu1, Huan Xue1, Yunfeng Liu2*§ and Yi Zhang1*†§ 1 Department of Pharmacology, Shanxi Medical University, Taiyuan, China, 2 Department of Endocrinology, First Hospital of Shanxi Medical University, Shanxi Medical University, Taiyuan, China. August 2021 | Volume 12 | Article 721135