Cơ chế hoạt động và một số lưu ý khi sử dụng thuốc tránh thai

Thuốc tránh thai là một trong những phương pháp tránh thai mang lại hiệu quả và được nhiều chị em lựa chọn. Thế nhưng,  không phải ai cũng hiểu rõ có những loại thuốc ngừa thai nào và thuốc tránh thai còn có tác dụng gì ngoài việc phòng ngừa có thai. Cũng như hiện nay, xuất hiện nhiều hình thức của thuốc của thuốc tránh thai, làm chúng ta phân vân khi lựa chọn các biện pháp tránh thai đó. Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết sau đây để có thể hiểu thêm về các thuốc tránh thai:

1. Thuốc tránh thai là gì?

Thuốc tránh thai

Thuốc tránh thai được biết đến là một biện pháp tránh thai có ý nghĩa trong việc phòng ngừa có thai không mong muốn. Đây là loại thuốc chứa nội tiết tố,  được sử dụng trên nữ giới chưa muốn có con, hoặc đã sinh con nhưng đang muốn kế hoạch trong thời gian tới.

2. Có những loại thuốc tránh thai nào?

2.1 Viên thuốc tránh thai hàng ngày

Là loại thuốc viên nội tiết tránh thai, một phương pháp tránh thai có hồi phục. Tùy thuộc vào thành phần chứa trong viên thuốc mà người ta có thể chia ra các loại sau:

Viên thuốc tránh thai phối hợp

Đây được coi là phương pháp tránh thai tạm thời phổ biến nhất, là phương pháp tránh thai hiệu quả, an toàn, giá rẻ và dễ được chấp nhận.

Thành phần chứa trong viên thuốc tránh thai phối hợp bao gồm estrogen và progestin. Trong đó, progestin là thành phần tránh thai chủ yếu, estrogen là thành phần bổ sung nhằm tránh các tác dụng không mong muốn do progestin đơn tuần gây ra.

Viên thuốc tránh thai phối hợp được đóng vỉ 21 viên hoặc vỉ 28 viên( trong đó có 21 viên có thành phần thuốc và 7 viên giả dược không chứa thành phần thuốc tránh thai).

Hiệu quả của thuốc viên tránh thai phối hợp phải nói là khá cao, chỉ có một tỉ lệ thất bại rất thấp, dao động từ 0.1% tới 5% chủ yếu là do dùng không đúng hoặc quên thuốc.

Một số lợi ích khi dùng viên tránh thai kết hợp đem lại bên cạnh tác dụng tránh thai như kinh nguyệt đều, giảm máu kinh, giảm hiện tượng thống kinh, giảm nang buồng trứng cơ năng và viêm vòi trứng, giảm tỷ lệ của một số loại ung thư buồng trứng và lạc nội mạc tử cung,… và hoàn toàn không liên quan đến giao hợp.

Tuy nhiên, thuốc viên tránh thai kết hợp có thể là giảm lượng sữa mẹ nên không dùng được khi đang cho con bú, ảnh hưởng đến sự chuyển hóa đường, triglycerid và cholesterol, nguy cơ gây tắc mạch huyết khối, ứ mật, vàng da,.. Một ố tác dụng có thể xuất hiện trong thời gian đầu dùng thuốc như ra huyết âm đạo, cương vú, thay đổi tâm lý, ham muốn tình dục,…

Viên thuốc tránh thai chỉ có progestin

Thành phần thuốc tránh thai đơn thuần chỉ có Progestin, không có Estrogen. Có hai dạng được sử dụng đó là:

– Progestin liều thấp, dùng liên tục

– Progestin liều cao: ít sử dụng vì mục đích tránh thai, chủ yếu được sử dụng với mục đích điều trị.

Hiệu quả tránh thai của viên thuốc đơn thuần cũng tương đối cao khoảng 97%, có hồi phục và không ảnh hưởng đến khả năng sinh sản sau này. Thuốc không làm giảm lượng sữa mẹ, hoàn toàn có thể dùng được trong giai đoạn cho con bú, phù hợp với phụ nữ có chống chỉ định dùng estrogen ( mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch,..)

Thuốc đôi khi gây chảy máu thấm giọt, rối loạn kinh nguyệt, kinh không đều, vô kinh,..

2.2 Thuốc tránh thai khẩn cấp: bao gồm các loại

Thuốc tránh thai khẩn cấp

  • Estradiol – progesterol phối hợp liều cao
  • Progesterol đơn thuần liều cao
  • Chất điều hoà chọn lọc thụ thể progesterol

 Hiện nay thuốc tránh thai dùng progestin đơn thuần và chất điều hoà chọn lọc thụ thể progestin được sử dụng phổ biến nhất do hiệu quả tránh thai chấp nhận được và ít tác dụng không mong muốn.

            Các trường hợp nên uống thuốc tránh thai khẩn cấp:

+ Khi đã quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp tránh thai nào nhưng không muốn mang thai

+ Bị hiếp dâm hoặc cưỡng bức quan hệ tình dục không được sử dụng biện pháp tránh thai

+ Có khả năng hoặc nghi ngờ thất bại của các biện pháp tránh thai đã được sử dụng trước đó ( rách bao cao su, quên uống thuốc tránh thai hàng ngày … )

           Hiệu quả của việc sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp rất phụ thuộc vào thời điểm sử dụng thuốc:

  • Nếu được dùng sớm trong 24h đầu sau giao hợp, khả năng bảo vệ khỏi có thai ngoài ý muốn của tránh thai khẩn cấp có thể đạt tới 90%

Khả năng bảo vệ nói chung khi dùng trong vòng 72h vào khoảng 85%

  • Sử dụng thuốc càng muộn thì nguy cơ có thai ngoài ý muốn lại càng cao

Bên cạnh hiệu quả của thuốc tránh thai khẩn cấp, cần lưu ý một số tác dụng phụ của thuốc có thể gặp như rối loạn kinh nguyệt, xuất huyết tử cung bất thường, nôn và buồn nôn, nhức đầu, nguy cơ tắc mạch và huyết khối,…

2.3. Thuốc tiêm tránh thai

Tiêm tránh thai là một biện pháp dài hạn

 Là một biện pháp tránh thai dài hạn, có hồi phục, hiệu quả cao mà không phải dùng thuốc hàng ngày. Thuốc tiêm tránh thai DMPA (Depot Medroxy Progesteron Acetate) là loại thuốc tiêm phổ biến và thông dụng được sử dụng ở các nước phát triển cũng như ở Việt Nam. Đây là loại hormon progestin có tác dụng tránh thai trong vòng 1 tháng hay 3 tháng. Sau khi được tiêm vào cơ thể, DMPA được tồn trữ ngay tại vị trí tiêm, dưới dạng một “kho chứa” trong cơ hay dưới da và được phóng thích dần vào huyết tương. Để đảm bảo hình thành kho chứa, cần lưu ý là không xoa sau khi tiêm.

 Thuốc tiêm tránh thai là phương pháp tránh thai có thể phục hồi lại khả năng sinh sản. Không ảnh hưởng nhiều đến tim mạch, thích hợp cho phụ nữ trên 35 tuổi mà phải đề phòng với estrogen. Có thể dùng cho phụ nữ cho con bú, không ảnh hưởng đến giao hợp, dễ sử dụng.

 Bên cạnh hiệu quả mà thuốc tiêm tránh thai mang lại thì một số trường hợp cũng gặp tác dụng phụ của thuốc như ra huyết thấm giọt, rong kinh giữa kỳ, vô kinh, trường hợp sử dụng kéo dài có thể gây ra tình trạng giảm mật độ khoáng trong xương. Các hiện tượng này có thể trở lại bình thường sau khi ngừng sử dụng thuốc.

2.4. Thuốc tránh thai cấy dưới da (mảnh ghép tránh thai)

Thuốc tránh thai cấy dưới da

Mảnh ghép tránh thai là phương pháp tránh thai có hồi phục, được dùng phổ biến ở các nước đang phát triển. Các mảnh ghép bản chất là “kho chứa” hormon progestin, được cách ly với mô bằng một màng đặc biệt đảm bảo việc phóng thích một lượng hằng định progesteron mỗi ngày vào huyết tương.

Các sản phẩm que cấy tránh thai khác nhau ở loại progestin và số que phải cấy mỗi lần.

Thường sử dụng que cấy có thành phần một progestin là levonorgestrel, gồm 6  thanh, mỗi thanh chứa 6mg Levonorgestrel, vỏ bằng silastic. Sáu thanh này được đặt dưới da ở mặt trước cánh tay, cần gây tê tại chỗ khi đặt. Thời gian tác dụng kéo dài được trong vòng 5 năm. Tuy hiệu quả tác dụng cao nhưng nhược điểm là phải cấy 6 que một lần nên gây bất tiện, khó khăn và đau đớn khi đặt vào cung như khi tháo ra. Có thể gặp một số tác dụng phụ như kinh ít, vô kinh, tăng cân, u nang buồng trứng,..

Gần đây, xuất hiện một progestin thế hệ mới là etonogestrel, khắc phục được nhược điểm của loại cũ là chỉ gồm một que cấy, đảm bảo hiệu quả tránh thai trong vòng 3 năm.

3. Thuốc tránh thai có tác dụng gì?

Thuốc tránh thai có tác dụng ngừa thai, ngăn chặn sự thụ tinh và quá trình làm tổ, hậu quả của giao hợp

Đúng như tên gọi, thuốc tránh thai có tác dụng ngừa thai, ngăn chặn sự thụ tinh và quá trình làm tổ, hậu quả của giao hợp. Ngoài hiệu quả tránh thai, thuốc tránh thai có thể dùng được cho các rối loạn kinh nguyệt liên quan đến phóng noãn, với những người phóng noãn không đều, biểu hiện bằng chu kỳ kinh không đều, thì việc đưa vào cơ thể một cách đều đặn một lượng hormon vào cơ thể sẽ làm giảm lượng máu kinh và tạo ra một chu kỳ kinh giả, đều đặn. Bên cạnh đó, còn có tác dụng làm giảm đau bụng kinh, giảm đau trong thể lạc nội mạc tử cung.

Ngoài ra, thuốc tránh thai có thể nâng cao khả năng bảo vệ người dùng trước ung thư buồng trứng, ung thư nội mạc tử cung, khắc phục tình trạng nam hóa ở nữ giới,…

4. Cơ chế hoạt động của thuốc tránh thai

Thuốc tránh thai bản chất là dùng hormon tuyến sinh dục estrogen tổng hợp và progesteron. Các thuốc tránh thai hoạt động theo cơ chế là đưa một lượng lớn hormon sinh dục ngoại sinh từ bên ngoài vào cơ thể dựa trên tác dụng của các hormon đó nhằm mục đích tránh thai. Nguyên lý hoạt động quan trọng nhất là ức chế sự phóng noãn do ức chế trục dưới đồi – tuyến yên, dẫn đến ức chế tiết FSH (hormon kích thích nang noãn của buồng trứng phát triển và trưởng thành), làm mất đỉnh LH. Bên cạnh đó, hormon chứa trong viên thuốc tránh thai làm thay đổi cấu trúc của nội mạc tử cung, thường gây teo nội mạc do tác dụng của progestin, không thích hợp cho trứng làm tổ. Và làm chất nhầy cổ tử cung đặc quánh lại ngăn cản tinh trùng xâm nhập vào buồng tử cung. Vai trò nổi trội của từng cơ chế khác nhau tùy theo từng loại thuốc với từng thành phần có trong viên thuốc tránh thai là khác nhau.

5. Một số lưu ý khi sử dụng thuốc tránh thai

Tuy thuốc tránh thai mang lại hiệu quả cao và tỉ lệ thất bại khá thấp, chủ yếu nguyên nhân là do quên thuốc hoặc sử dụng không đúng cách. Chính vì vậy, cần lưu ý:

  • Luôn mang theo thuốc bên mình, tránh quên khi đi xa, du lịch,..
  • Thời gian uống thuốc nên cố định trong ngày nhằm tạo ra thói quen uống thuốc đúng giờ, tránh quên thuốc
  • Nên có thêm biện pháp tránh thai dự phòng như bao cao su, màng ngăn âm đạo,.. tránh trường hợp không mang thuốc hoặc quên thuốc
  • Theo dõi tác dụng phụ của thuốc khi dùng thuốc
  • Hỏi ý kiến bác sỹ khi sử dụng thuốc, đặc biệt là những phụ nữ có bệnh lý nền từ trước, tránh trường hợp xấu xảy ra.
  • Kiểm tra sức khỏe nói chung cũng như sức khỏe sinh sản nói riêng 6 tháng/ lần để tầm soát và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

BS Nguyễn An

Tìm kiếm bác sĩ tư vấn trực tiếp

Để lại bình luận hoặc câu hỏi của bạn

Theo dõi
Thông báo của
guest

0 Comments
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận