Bệnh tim thiếu máu cục bộ là thế nào? Cách phòng tránh

Bệnh tim thiếu máu cục bộ là một bệnh có xu hướng ngày càng gia tăng trong xã hội hiện đại, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm với sức khỏe. Tuy nhiên, do chủ quan hoặc thiếu hiểu biết mà nhiều người trong chúng ta còn chưa thực hiểu rõ. Bài viết dưới đây sẽ cho chúng ta cái nhìn tổng quan về bệnh này cũng như biện pháp phòng tránh.

1. Bệnh tim thiếu máu cục bộ là gì?

Như chúng ta đã biết, để trái tim chúng ta có thể hoạt động bình thường cần một hệ thống mạch máu nuôi dưỡng luôn luôn ổn định. Hệ thống mạch máu chính nuôi dưỡng tim được gọi là động mạch vành. Động mạch vành gồm hai động mạch xuất phát từ hai phía bao quanh trái tim, gọi là động mạch vành trái và động mạch vành phải. 

Bệnh tim thiếu máu cục bộ còn được gọi là bệnh động mạch vành (bệnh mạch vành tim). Là một tình trạng xảy ra do hẹp (tắc) động mạch vành do một hoặc một số nguyên nhân nào đó. Từ đó gây nên tình trạng cơ tim bị thiếu máu, oxy cùng các chất dinh dưỡng. Sự mất thăng bằng này làm tăng nhu cầu oxy của cơ tim trong khi mạch vành bị tắc (hẹp) nên không đủ cung cấp. Một biểu hiện đặc trưng của bệnh này là cơn đau thắt ngực với đặc tính co thắt, lo âu, khó chịu trong lồng ngực.

Bệnh tim thiếu máu cục bộ là tình trạng xảy ra do hẹp (tắc) động mạch vành

Theo tính chất của bệnh, bệnh tim thiếu máu cục bộ có thể phân ra làm hai dạng: Bệnh tim thiếu máu cục bộ cấp, bệnh tim thiếu máu cục bộ mạn tính. 

Đối với bệnh tim thiếu máu cục bộ cấp tính thì đây là một tình trạng gây ra do tắc nghẽn một trong những động mạch nuôi dưỡng cho tim. Đây là một tình trạng cấp tính, xảy ra đột ngột, có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, rối loạn tuần hoàn tim, cơn đau thắt ngực cấp tính. 

Bệnh tim thiếu máu cục bộ mạn tính hay còn được gọi là cơn đau thắt ngực ổn định. Triệu chứng cơn đau xuất hiện ở ngực thường xuất hiện khi gắng sức, xúc động đột ngột,… Tính chất cơn đau cũng xuất hiện trong thời gian ngắn, giảm dần khi được nghỉ ngơi hợp lý hoặc dùng thuốc chống cơn (có chứa nitrat hoặc nitrit). 

2. Nguyên nhân gây bệnh tim thiếu máu cục bộ

Bệnh tim thiếu máu cục bộ là tình trạng xảy ra khi lượng máu di chuyển qua một hoặc một số động mạch vành giảm sút. Từ đó làm tăng nhu cầu oxy của cơ tim trong khi động mạch vành lại bị tắc khiến cung cấp không đủ. Bệnh động mạch vành gây nên có thể do một hoặc một số nguyên nhân sau:

• Bệnh xơ vữa động mạch: Mảng xơ vữa hình thành do các mảng cholesterol tích tụ bám trên thành động mạch, làm cản trở hoạt động lưu thông dòng máu của động mạch cho cơ tim. Hiện tượng mảng xơ vữa gây bít tắc động mạch vành được xem là nguyên nhân thường gặp nhất của thiếu máu cơ tim cục bộ. Một nguyên nhân khác là do các mảng xơ vữa hình thành trong động mạch có thể nứt vỡ, gây ra cục máu đông. Cục máu đông trong lòng mạch cũng là nguyên nhân gây tắc nghẽn động mạch.
• Nguyên nhân không do xơ vữa động mạch: Co thắt động mạch có thể là nguyên nhân làm giảm dòng máu lưu thông trong lòng mạch. Tuy nhiên ít gặp. Một số nguyên nhân khác có thể kể đến như bệnh động mạch trong một số bệnh tạo keo trong lòng mạch, dị dạng bẩm sinh khiến lòng mạch bị hẹp bẩm sinh…
• Một số nguyên nhân do thói quen của mỗi người cũng có thể gây nên tình trạng hẹp lòng mạch vành như khi gắng sức gây tăng nhu cầu oxy của cơ tim đột ngột, căng thẳng về cảm xúc, stress, lạm dụng các chất kích thích,…

Căng thẳng về cảm xúc, stress lâu ngày… có thể là những yếu tố gây nên bệnh tim thiếu máu cục bộ

3. Dấu hiệu nhận biết bệnh tim thiếu máu cục bộ

Bệnh tim thiếu máu cục bộ gặp ở một số người thường không có dấu hiệu nhận biết rõ ràng. Người mắc bệnh song không có bất kỳ triệu chứng nhận biết nào. Đây được gọi là bệnh tim thiếu máu cục bộ âm thầm (diễn biến thầm lặng).

Trên đa số bệnh nhân khác, khi bệnh xảy ra thường gặp phải các triệu chứng điển hình như cơn đau thắt ngực trái với đặc tính co thắt, lo âu, khó chịu trong ngực.

Tính chất của cơn đau thắt ngực điển hình là thường đau vùng sau xương ức, đau ngang ngực, lan lên vai trái ra phía mặt trong của tay và bàn tay trái. Có khi cơn đau lan lên cổ, đau răng. Thời gian của cơn đau thường kéo dài vài chục giây đến vài phút. Đối với một cơn đau ngực trái kéo dài quá 20 phút cần phải nghi ngờ nhồi máu cơ tim. Tần suất cơn đau cũng thay đổi tùy vào bệnh nhân. Có khi cơn đau rất thưa (1 – 2 lần/năm) nhưng có khi lại rất mau, xảy ra liên tiếp không ngừng. Tuy nhiên, tùy từng bệnh nhân mà cơn đau có thể khác nhau.

Triệu chứng kinh điển của bệnh tim thiếu máu cục bộ là cơn đau thắt ngực

Ngoài triệu chứng kinh điển của bệnh là cơn đau thắt ngực, bệnh nhân còn có thể gặp một số triệu chứng khác như: đau vai hoặc cánh tay, tăng nhanh nhịp tim, khó thở nhiều khi hoạt động thể chất hoặc gắng sức, vã mồ hôi, cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt, buồn nôn…

4. Phòng tránh bệnh tim thiếu máu cục bộ như thế nào?

Đối với một bệnh nhân mắc bệnh tim thiếu máu cục bộ hoặc ngay cả đối với một người đang khỏe mạnh thì việc thay đổi (điều chỉnh) lối sống là quan trọng bậc nhất để phòng tránh và hỗ trợ điều trị bệnh này. 

Để phòng tránh bệnh động mạch vành, bạn cần:

• Ăn uống lành mạnh. Hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia, các chất kích thích. Ăn nhiều trái cây, rau xanh. Hạn chế chất béo bão hòa, đồ ăn nhanh.
• Không hút thuốc lá, tránh môi trường có khói thuốc. Vì thuốc lá làm tăng tử vong cho bệnh nhân tim mạch lên tới 50%, cũng như tăng nguy cơ tương đối về biến chứng tim mạch. 

Hút thuốc lá có thể làm tăng nguy cơ tương đối về biến chứng tim mạch

• Tăng cường hoạt động thể chất phù hợp với bản thân. Việc tập thể dục điều độ giúp trái tim được nuôi dưỡng, nâng dần sức chịu đựng của bản thân. Hơn nữa, hoạt động thể chất thường xuyên giúp bạn thư giãn, giải tỏa áp lực và giảm stress rất hiệu quả. 
• Theo dõi và điều chỉnh số cân nặng thường xuyên.
• Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện các bệnh mạn tính không lây nhiễm như béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mỡ máu. Bởi đây đều là những yếu tố nguy cơ của bệnh tim thiếu máu cục bộ. Việc khám sức khỏe định kỳ cũng sẽ phát hiện kịp thời những bất thường của tim cũng như sức khỏe toàn cơ thể.
• Tăng cường đọc báo, cập nhật thông tin để có kiến thức về bệnh, từ đó điều chỉnh được một chế độ sống tốt hơn cho bản thân, giúp phòng ngừa mắc bệnh hiệu quả.

Như vậy, việc thay đổi lối sống có vai trò tích cực nhất để phòng ngừa các bệnh về tim mạch nói chung cũng như bệnh tim thiếu máu cục bộ nói riêng. Sống lành mạnh và sinh hoạt điều độ, đây chính là chìa khóa để giúp bạn có trái tim luôn khỏe mạnh.

DS Nguyễn Thị Sen