Suy giảm trí nhớ: Nguyên nhân và cách phòng tránh

Một số dấu hiệu như quên vị trí đặt những đồ vật hay dùng, hỏi đi hỏi lại cùng một câu hỏi, không nhớ ra từ để nói khi giao tiếp, thậm chí là đi lạc ở địa điểm quen thuộc,… Đừng chủ quan bởi vì đây có thể là giai đoạn đầu của hội chứng suy giảm trí nhớ. Vậy nguyên nhân trí nhớ bị giảm sút là gì? Có biện pháp phòng ngừa tình trạng này không?

1. Suy giảm trí nhớ là gì?

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), suy giảm trí nhớ là một hội chứng, thường có tính chất mạn tính, tiến triển nặng dần theo thời gian, dẫn đến giảm chức năng nhận thức. 

Trí nhớ suy giảm ảnh hưởng đến khả năng xử lý thông tin, giải quyết vấn đề, kỹ năng tư duy, tính toán,… Chức năng nhận thức bị hạn chế thường đi kèm, hoặc đôi khi xảy ra trước những thay đổi về tâm trạng, khả năng kiểm soát cảm xúc, hành vi.

Thường xuyên quên vị trí đồ đạc có thể là biểu hiện sớm của chứng trí nhớ giảm sút

Xem thêm: Dấu hiệu suy giảm trí nhớ và cách điều trị

2. Đối tượng nào dễ bị suy giảm trí nhớ?

Đừng nhầm lẫn hội chứng suy giảm trí nhớ với “lão suy” hoặc “chứng mất trí nhớ ở người già”, vì giảm sút trí nhớ không phải là một phần bình thường của quá trình lão hóa. Suy giảm trí nhớ có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi và với những mức độ khác nhau. Hiện nay tình trạng nhớ nhớ quên quên, đãng trí mà mọi người hay gọi vui là “não cá vàng” đang có xu hướng trẻ hóa. 

Trong bài viết này trình bày về hội chứng suy giảm trí nhớ xảy ra ở 3 nhóm đối tượng là người trẻ, phụ nữ sau sinh và người già. Đây cũng là những đối tượng tiềm ẩn nguy cơ bị giảm trí nhớ.

Không chỉ người cao tuổi mà người trẻ cũng có khả năng bị giảm sút trí nhớ

Xem thêm: Trí nhớ kém ở người trẻ và cách khắc phục!

3. Nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ là gì?

3.1. Nguyên nhân suy giảm trí nhớ ở người trẻ tuổi

Giảm sút trí nhớ ở người trẻ hay giảm sút trí nhớ khởi phát sớm, xảy ra ở những người dưới 65 tuổi. 

Có thể nói suy giảm trí nhớ với nhóm đối tượng này là nguy hiểm hơn cả, vì nó không chỉ tác động đến khả năng học tập, năng lực làm việc mà còn ảnh hưởng lớn đến tâm lý. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, có khả năng dẫn đến trầm cảm, sa sút trí tuệ, đặc biệt là bệnh Alzheimer khi về già.

Thiếu ngủ

​Người trưởng thành (18 đến 64 tuổi) được khuyến nghị nên ngủ từ 7 – 9 giờ mỗi ngày. Nếu không ngủ đủ giấc, não bộ không có đủ thời gian để củng cố ký ức từ các thông tin mà bạn mới tiếp thu được trong ngày, và lưu trữ chúng thành những ký ức lâu dài. Ngoài ra, thiếu ngủ thường xuyên khiến mệt mỏi, tâm trạng thất thường, đầu óc không tỉnh táo, từ đó góp phần làm giảm sút trí nhớ.

Lạm dụng bia, rượu

Rượu như là một công cụ giải trí, thường xuyên xuất hiện trong mỗi bữa tiệc, nhưng thức uống này tác động đáng kể đến trí nhớ. Rượu làm gián đoạn khả năng hình thành những ký ức dài hạn mới, đôi khi gây khó khăn khi nhớ lại các ký ức dài hạn trước đó hoặc lưu giữ thông tin mới trong thời gian ngắn. Càng dùng nhiều rượu thì mức độ suy giảm trí nhớ càng tăng theo.

Ngoài ra, những người uống quá nhiều rượu thường bị thiếu thiamine (vitamin B1). Đây là vitamin đặc biệt quan trọng để cung cấp năng lượng cho hoạt động của não nói chung, các tế bào thần kinh trung ương nói riêng.

Stress

Người trẻ tuổi phải đối mặt với vô vàn áp lực từ cuộc sống hiện đại

Áp lực từ cuộc sống, căng thẳng liên quan đến công việc, lo lắng về tài chính,… khiến cho người trẻ là nhóm đối tượng có vấn đề về sức khỏe tinh thần cao nhất.

Phải làm quá nhiều việc cùng một lúc có thể khiến não bộ bị quá tải. Và khi hệ thần kinh thường xuyên căng thẳng quá mức sẽ làm bạn càng khó tập trung, dễ phân tán tư tưởng, giảm tốc độ giải quyết công việc và lâu dần khiến trí nhớ giảm sút.

3.2. Nguyên nhân suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi

Tuổi tác

Nguyên nhân chủ yếu của hội chứng suy giảm trí nhớ ở người già là do các tế bào thần kinh ngày càng thoái hóa theo thời gian. Điều này ảnh hưởng không nhỏ tới khả năng truyền tín hiệu thần kinh trong não bộ, gây khó khăn khi ghi nhớ, tập trung hay tư duy.

Bệnh tật

“Rối loạn chức năng nhận thức do mạch máu” là thuật ngữ được dùng để chỉ các đối tượng bị suy giảm nhận thức nặng do bệnh lý mạch máu. 

Tai biến mạch máu não (hay đột quỵ) là tình trạng lưu lượng máu đến não giảm đột ngột hoặc chảy máu bên trong sọ dẫn đến mất chức năng, làm chết các tế bào não. Đột quỵ không chỉ để lại hạn chế về hoạt động thể chất mà còn tác động tới cả chức năng nhận thức.

Những yếu tố nguy cơ tạo điều kiện cho sự xuất hiện của một tai biến mạch máu não là tăng huyết áp, bệnh lý tim mạch, rối loạn lipid máu,… Nếu xử trí kịp thời các yếu tố nguy cơ trên sẽ góp phần giảm tai biến mạch máu não và suy giảm trí nhớ ở người già.

3.3. Nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ ở phụ nữ sau sinh

Việc mang thai thực sự có ảnh hưởng đến trí nhớ của phụ nữ trong thời kỳ mang thai và trong nhiều tháng sau khi sinh. Thay đổi nội tiết tố và thiếu ngủ được cho là nguyên nhân gây ra tình trạng giảm trí nhớ ở nhóm đối tượng này.

Nhiều phụ nữ sau sinh có trí nhớ kém hơn và hay quên hơn

Ở 3 tháng cuối thai kỳ, người phụ nữ thường bị rối loạn giấc ngủ, nghỉ ngơi bị gián đoạn nhiều lần như khó chịu, đi vệ sinh vào ban đêm và cử động của thai nhi trong bụng. Còn sau khi sinh, đa số phụ nữ bị thiếu ngủ do nhiều lần cho con bú vào nửa đêm.

Vì vậy, phụ nữ sau sinh có thể gặp phải tình trạng trí nhớ bị suy giảm, hay quên các sự việc gần đây, kém tập trung hơn.

Xem thêm: Suy giảm trí nhớ sau sinh: Nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng tránh

4. Cách phòng tránh suy giảm trí nhớ

Hoạt động thể chất

Hoạt động thể chất làm tăng lưu lượng máu đến toàn bộ cơ thể, bao gồm cả não. Thường xuyên rèn luyện sức khỏe với các bài tập thể dục phù hợp với bản thân có thể trì hoãn sự khởi phát sớm của chứng suy giảm trí nhớ. Các chuyên gia y tế khuyến khích mọi người nên tập thể dục 150 phút mỗi tuần.

Bỏ hút thuốc

Bỏ hút thuốc giúp phòng tránh suy giảm trí nhớ

Hút thuốc lá ở độ tuổi thanh niên có thể làm tăng nguy cơ bị giảm trí nhớ và các bệnh lý về mạch máu. Vì vậy, nên bỏ thuốc lá sớm để tránh nguy cơ bệnh tật và cải thiện sức khỏe.

Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), một chế độ ăn lành mạnh cần có nhiều quả chín, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, chất xơ, đậu đỗ, hạn chế các thành phần như đường, muối, đồ ăn vặt, thực phẩm chế biến sẵn. Chế độ ăn này có thể cải thiện sức khỏe tim mạch và hạn chế nguy cơ trí nhớ giảm sút.

Giấc ngủ ngon

Thời gian và chất lượng giấc ngủ cũng ảnh hưởng không nhỏ đến khả lưu trữ, xử lý thông tin của não bộ. Nên tới bác sĩ để được thăm khám, tư vấn nếu có biểu hiện ngáy to, ngưng thở hoặc thở hổn hển trong khi ngủ vì đây có thể là dấu hiệu của chứng rối loạn giấc ngủ.

Ngủ là một cách tuyệt vời để ghi nhớ những điều đã được tiếp thu trong ngày

Rèn luyện trí não

Rèn luyện tư duy để bộ não luôn minh mẫn là điều rất cần thiết đối với tất cả mọi người. Các hoạt động giúp tăng cường trí nhớ chẳng hạn như đọc sách, giải câu đố và chơi trò chơi ô chữ, chơi game, học một loại nhạc cụ,… có thể làm giảm các triệu chứng của suy giảm trí nhớ và giải tỏa căng thẳng sau một ngày bận rộn.

Nhìn chung, có nhiều nguyên nhân gây ra hội chứng suy giảm trí nhớ, và tình trạng này không chỉ xảy ra ở người cao tuổi. Do đó, nếu bạn hoặc người thân, bạn bè gặp khó khăn với trí nhớ thì hãy sớm đi khám để xác định nguyên nhân. Xây dựng lối sống khoa học như chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên hay rèn luyện não bộ cũng là cách phòng tránh nguy cơ giảm sút trí nhớ.

Ds. Lê Hải Ngân Hạnh

Xem thêm: Bệnh hay quên: Nguyên nhân và cách phòng tránh